Giải Sách Quốc gia 2024: Tri thức hòa nhịp thời đại qua 50 tác phẩm xuất sắc
Năm nay, Giải Sách Quốc gia đã vinh danh 50 cuốn sách xuất sắc, trải rộng từ các lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học, lịch sử, văn hóa đến văn học và thiếu nhi. Điều này cho thấy sự cân bằng ngày càng rõ rệt giữa các mảng nội dung, giữa công trình học thuật chuyên sâu và tác phẩm văn học, giữa sách trong nước và sách dịch, cũng như giữa tri thức truyền thống và những vấn đề mới của thời đại.
Hai giải A nổi bật với quy mô đồ sộ
Điểm nhấn đặc biệt của giải thưởng là hai giải A thuộc về các công trình: “Lịch sử Việt Nam bằng hình” của Đông A Books liên kết với Nhà xuất bản Đại học Sư phạm và “Lịch sử Văn minh thế giới” của tác giả Will và Ariel Durant, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Viện Giáo dục IRED phát hành. Hai tác phẩm này đại diện cho hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng gặp nhau ở điểm chung là quy mô đồ sộ và đầu tư công phu.
“Lịch sử Văn minh thế giới” là một công trình kinh điển của nhân loại, với hai học giả Will Durant và Ariel Durant đã dành gần nửa thế kỷ để nghiên cứu và viết nên bộ sách gồm 11 phần. Bản dịch tiếng Việt bao gồm 45 tập, không chỉ tầm bao quát lịch sử các nền văn minh từ cổ đại đến cận đại mà còn phân tích sự phát triển của triết học, tôn giáo, nghệ thuật và tư tưởng trong dòng chảy lịch sử.
Trong khi đó, “Lịch sử Việt Nam bằng hình” tập hợp một kho tư liệu phong phú gồm ảnh hiện vật, tranh vẽ, bản đồ và nhiều nguồn tư liệu thị giác quý giá. Tác phẩm phác họa toàn cảnh quá trình dựng nước và giữ nước từ thời cư dân cổ xưa đến quốc gia hiện đại, với những lớp văn hóa rực rỡ, các trận đánh vang danh và dấu tích của các triều đại được tái hiện bằng hình ảnh trực quan, giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn với bạn đọc, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Xu hướng cập nhật tri thức thời đại
Danh sách các tác phẩm được vinh danh cũng cho thấy sự định hình ngày càng rõ của những cuốn sách cập nhật tri thức mới của thế giới đương đại, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và kinh tế. Một thí dụ tiêu biểu là cuốn “Chiến trường bán dẫn: Cạnh tranh chiến lược và tự chủ đổi mới sáng tạo của Trung Quốc thế kỷ XXI” của Phạm Sỹ Thành và Nguyễn Tuệ Anh. Tác phẩm phân tích cuộc cạnh tranh khốc liệt trong ngành công nghiệp bán dẫn, lĩnh vực được xem là nền tảng của nền kinh tế số.
Cùng mạch tri thức ấy, cuốn “Cuộc chiến vi mạch - Cuộc tranh đoạt công nghệ quyền lực nhất thế giới” của Chris Miller tiếp tục mở rộng bức tranh về ngành công nghiệp chip, cho thấy cách các quốc gia và tập đoàn công nghệ cạnh tranh để kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn, yếu tố được ví như “dầu mỏ của thế kỷ XXI”. Ở lĩnh vực khoa học sinh học, cuốn “Viết lại mã sự sống: Jennifer Doudna, chỉnh sửa gen và tương lai loài người” của Walter Isaacson đưa bạn đọc bước vào cuộc cách mạng công nghệ chỉnh sửa gene CRISPR.
Những cuốn sách trên phản ánh thực tế đời sống xuất bản ngày nay đã hướng mạnh về những vấn đề lớn của tương lai, cùng với các vấn đề kinh tế, quản trị và trật tự thế giới. Một cuốn sách đáng chú ý khác là “Khủng hoảng không bắt đầu từ truyền thông” của tác giả Lê Quốc Vinh, đặt ra góc nhìn thú vị rằng khủng hoảng truyền thông thường bắt nguồn từ những vấn đề sâu xa trong vận hành tổ chức, chứ không phải chỉ từ báo chí hay mạng xã hội.
Sự hiện diện của văn học trong nước
Năm nay cũng ghi nhận sự hiện diện đáng chú ý của văn học trong nước với những góc nhìn phong phú về con người và đời sống. Có thể kể đến truyện dài “Dưới khung trời ngát xanh” của Lữ Mai, gợi mở không gian tuổi thơ trong trẻo và giàu chất thơ. Ở mảng hồi ký và tự sự, “Gánh gánh… gồng gồng” của Xuân Phượng và “Những ô cửa gió lộng” của Lưu Tuấn Anh mang đến những trang ký ức chân thực về con người và thời đại, gắn với các dấu mốc lịch sử của đất nước.
Bên cạnh đó, các tác phẩm như “Mưa đỏ” của Chu Lai hay “Thư cho em” của Hoàng Nam Tiến tiếp tục khơi dậy ký ức chiến tranh và những câu chuyện tình yêu, lý tưởng của một thế hệ.
Ứng dụng công nghệ trong xét chọn
Điểm đáng chú ý của Giải Sách Quốc gia năm nay là việc từng bước ứng dụng công nghệ vào quá trình xét chọn. Đối với những tác phẩm được đề nghị trao giải cao, ban tổ chức đã phối hợp với các đơn vị công nghệ để phân tích dữ liệu truyền thông, tổng hợp ý kiến, phản hồi và mức độ quan tâm của công luận trên báo chí và các nền tảng truyền thông số. Kết quả phân tích được tham chiếu trong khoảng 15-25% thang điểm đánh giá, trở thành nguồn thông tin bổ trợ bên cạnh các tiêu chí chuyên môn truyền thống.
Hệ sinh thái văn hóa đọc và kết nối với bạn đọc
Giải thưởng Sách Quốc gia thể hiện bức tranh về hệ sinh thái văn hóa đọc, từ biên tập viên, nhà xuất bản, đơn vị liên kết, hội đồng thẩm định cho đến bạn đọc. Đối với người viết, sự ghi nhận chắc chắn là nguồn động lực lớn, nhưng điều khích lệ sâu xa hơn có lẽ là cảm giác rằng những câu chuyện mình viết ra vẫn tìm được đường đến với bạn đọc.
Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” tiếp tục được duy trì như một kênh kết nối giữa người làm sách và công chúng. Năm nay, hơn 150 cuốn sách được bạn đọc đề cử, tạo ra không gian tương tác sôi nổi giữa tác giả, nhà xuất bản và bạn đọc, khẳng định sức sống bền vững của văn hóa đọc trong xã hội hiện đại.
