Cuộc Chiến Dầu Mỏ Và Quyền Lực: Bất Ổn Iran Cuối Thập Niên 1970
Cuốn sách Dầu Mỏ, Tiền Bạc & Quyền Lực của Daniel Yergin khắc họa toàn cảnh lịch sử ngành công nghiệp dầu mỏ, nơi cuộc giao tranh giành tiền bạc và quyền lực đã làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu. Tác phẩm phản ánh hậu quả của các cuộc chiến tranh thế giới và khu vực, đồng thời thay đổi vận mệnh nhân loại nói chung và các quốc gia nói riêng. Một trong những điểm nhấn là bối cảnh bất ổn ở Iran vào cuối thập niên 1970, khi những lời cổ động của Khomeini châm ngòi cho một làn sóng giận dữ mới.
Hành Động 40-40 Và Làn Sóng Phản Kháng
Vào cuối năm 1977, con trai cả của Khomeini bị giết trong một hoàn cảnh bí ẩn, được cho là do Savak tiến hành. Sự kiện này kết hợp với bài báo nhạo báng Khomeini vào ngày 7 tháng 1 năm 1978, chất vấn phẩm chất và lợi ích tôn giáo của ông, đã làm bùng phát phong trào phản đối. Quân lính được gọi đến để đàn áp những người biểu tình tại Thánh địa Qom, dẫn đến nhiều người thiệt mạng và tạo nên một trận chiến mới giữa phe lãnh tụ Hồi giáo và chính phủ.
Theo truyền thống Shiite, tang lễ được tổ chức trong 40 ngày, và sau mỗi chu kỳ, các cuộc biểu tình mới lại nổ ra, tạo thành một vòng luẩn quẩn của biểu tình và đàn áp. Một lãnh đạo của cuộc biểu tình không ngừng nghỉ sau này gọi nó là hành động 40-40. Cuộc nổi loạn lan khắp nước, với nhiều thảm kịch hơn, nhiều người chết và nhiều kẻ tử vì đạo hơn. Việc ngừng trợ cấp cho dòng Shiite càng làm giới tăng lữ xa lánh chính phủ và thêm giận dữ, biến sự đối lập công khai thành một phần của đời sống quốc gia.
Phản Ứng Của Chính Quyền Và Sự Can Thiệp Của Mỹ
Trong nửa đầu năm 1978, tình hình có vẻ lắng xuống, nhưng vua Shah Mohammad Reza Pahlavi vẫn quyết tâm đẩy mạnh tự do hóa. Ông coi các giáo sĩ Hồi giáo là kẻ thù không đội trời chung, vì họ đã chiếm được lòng tin của đông đảo quần chúng. Vua Iran tin chắc vào phần thắng của mình, và chính quyền Mỹ cũng vậy, gần như không ai nghĩ rằng chính quyền của vua Iran có thể sụp đổ.
Hoạt động tình báo của Mỹ ở Iran bị hạn chế do sự phụ thuộc ngày càng lớn vào vua Iran. Washington không có nhu cầu sử dụng hoạt động tình báo để phân tích tính ổn định của chính quyền này, vì họ cho rằng không cần thiết hoặc sợ rằng kết luận sẽ không mang lại điều gì dễ chịu. Một nhà phân tích tình báo nhận xét: Bạn không thể để lộ hoạt động tình báo về Iran.
Cộng đồng tình báo Mỹ đã đấu tranh trong suốt năm 1978 để thành lập Cơ quan dự đoán tình báo quốc gia về Iran, nhưng không thành. Các báo cáo hằng ngày rất khó để đánh giá tại sao các lực lượng bất mãn và đối lập khác nhau có thể tương tác và kết hợp với nhau. Giữa tháng 8, tờ Morning Summary của Bộ Ngoại giao dự đoán vua Iran đã mất thế làm chủ, nhưng đến 28 tháng 9 năm 1978, cơ quan tình báo Bộ Quốc phòng lại dự đoán vua Iran sẽ nắm quyền lực hơn mười năm nữa.
Bước Ngoặt Và Sự Sụp Đổ Của Chính Quyền
Đúng thời điểm đó, cơn giận dữ của các lực lượng đang nổi lên chống lại vua Iran trở nên rõ nét hơn. Trong khoảng hai tuần tháng 8 năm 1978, nhiều rạp chiếu phim trong cả nước bị đốt cháy bởi các phần tử theo trào lưu chính thống phản đối các bộ phim tội lỗi. Giữa tháng 8, ở Abadan, trung tâm khu lọc dầu, khoảng 500 khán giả trong một rạp chiếu phim bị một nhóm quá khích nhốt và thiêu cháy trong rạp.
Đầu tháng 9, những cuộc biểu tình đẫm máu diễn ra ở Tehran, đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Từ đó, chính phủ của vua Iran bắt đầu sụp đổ, mặc dù ông vẫn đẩy mạnh các hoạt động tự do hóa, bao gồm buổi nói chuyện về bầu cử tự do vào tháng 6 năm 1979. Cuộc chiến giành quyền lực xung quanh dầu mỏ đã để lại những bài học sâu sắc về sự bất ổn chính trị và tác động toàn cầu.
