Cuộc Khủng Hoảng Dầu Mỏ Iran 1978: Bối Cảnh Lịch Sử Đầy Biến Động
Năm 1978, Iran trải qua một giai đoạn hỗn loạn với những cuộc biểu tình quy mô lớn lan rộng khắp đất nước, phản ánh sự bất mãn sâu sắc của người dân. Tất cả các phe đối lập dường như đoàn kết lại trong khi quân đội rơi vào tình trạng rã đám, khiến Vua Iran không còn nhiều lựa chọn. Hình ảnh trên đường phố Tehran tháng 12/1978 cho thấy một không khí căng thẳng và đầy bất ổn.
Tháng Của Tang Lễ Và Lời Kêu Gọi Trả Thù
Tháng 12 năm 1978 được đánh dấu bởi những tang lễ, diễu hành và hành vi tự trừng phạt trong cộng đồng tín đồ Shiite. Đỉnh điểm là kỳ nghỉ Ashura, biểu tượng cho sự kháng cự không ngừng nghỉ trước những kẻ bạo chúa. Lãnh đạo tinh thần Khomeini đã thề rằng đây sẽ là tháng của sự trả thù và "máu chảy", đồng thời kêu gọi thêm sự tử vì đạo. Ông tuyên bố mạnh mẽ: "Hãy để họ giết năm nghìn người, mười nghìn người hay 20.000 người. Chúng ta sẽ chứng tỏ rằng máu là quyền lực hơn đao kiếm."
Sự Bế Tắc Của Vua Iran Và Trò Đùa Điện Thoại
Trước tình hình đó, Vua Iran cảm thấy bế tắc. Ông từng nói: "Một kẻ độc tài có thể tồn tại bằng cách giết người của ông ta nhưng một vị vua không thể làm thế". Tuy nhiên, một sự kiện nhỏ nhưng đầy sỉ nhục đã xảy ra khi ông nhận được cuộc gọi từ Washington. Được báo rằng Thượng nghị sĩ Edward Kennedy đang gọi, ông chuẩn bị tư thế để nói chuyện với một nhà đấu tranh cho tự do và nhân quyền hàng đầu của Mỹ. Thay vào đó, ông chỉ nghe thấy một giọng nói lặp đi lặp lại câu nói đơn giản: "Mohammed, hãy thoái vị. Mohammed, hãy thoái vị".
Kế Hoạch Di Tản Và Bạo Lực Gia Tăng
Lực lượng chuyên trách của Công ty dịch vụ dầu mỏ bắt đầu chuẩn bị kế hoạch di tản cho khoảng 1.200 nhân viên nước ngoài và gia đình họ khỏi khu vực khai thác dầu. Họ thu thập bản đồ và tìm kiếm các đường băng trên sa mạc để hạ cánh trong trường hợp các sân bay đóng cửa. Tuy nhiên, họ chưa thực sự nỗ lực hết sức cho đến khi một vụ tấn công xảy ra. Vào một buổi chiều, George Link của Exxon, khi đó là Giám đốc điều hành của Osco, trở lại văn phòng sau bữa trưa. Khi tài xế mở cửa xe, một kẻ tấn công bước ra từ bên đường và ném một vật thể vào trong xe. Link nhanh chóng mở cửa và nhảy ra ngoài, ngay sau đó chiếc xe nổ tung. Sự kiện này khiến kế hoạch di tản được xem xét nghiêm túc hơn.
Đình Công Dầu Mỏ Và Cái Chết Của Paul Grimm
Một lần nữa, đình công làm tê liệt hoạt động khai thác dầu, khiến sản lượng của Iran giảm nhanh chóng. Căng thẳng leo thang khi Paul Grimm, trợ lý giám đốc điều hành của Osco, thẳng thắn cảnh báo một số nhân viên nước ngoài tham gia đình công rằng họ sẽ bị đuổi việc nếu không trở lại làm việc. Hành động này khiến ông bị coi là người cố phá vỡ cuộc nổi loạn. Vào giữa tháng 12, khi Grimm đang lái xe đi làm, một phát súng bắn ra từ chiếc xe phía sau, và ông chết ngay tức thì vì một viên đạn găm vào sau gáy. Sự kiện bi thảm này thúc đẩy việc di tản diễn ra vội vã hơn.
Ngưng Trệ Xuất Khẩu Dầu Và Hậu Quả Toàn Cầu
Đến ngày 25 tháng 12, ngày Noel, hoạt động xuất khẩu dầu của Iran ngưng trệ hoàn toàn, trở thành một sự kiện chủ chốt trên thị trường dầu thế giới. Giá chợ đen ở châu Âu tăng lên 10 đến 20% so với giá chính thức. Việc ngừng sản xuất dầu cũng làm mất nguồn cung trong nước của Iran, dẫn đến những dòng người xếp hàng dài để có được xăng hoặc dầu hỏa. Binh lính phải duy trì trật tự bằng cách bắn chỉ thiên, trong khi các công nhân sản xuất dầu từ chối cung cấp nhiên liệu cho quân đội, nhằm làm tê liệt hoạt động của lực lượng này. Cuối cùng, trong một diễn biến đảo ngược, một tàu chở dầu của Mỹ chuyển hướng đến Iran để cung cấp dầu, nhưng không thể phân phát hàng do không thể sắp xếp việc dỡ hàng an toàn.
Ý Nghĩa Lịch Sử Và Bài Học Cho Hiện Tại
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ Iran năm 1978 không chỉ là một chương sử bi thảm của một quốc gia, mà còn phản ánh cuộc giao tranh giành tiền bạc và quyền lực xung quanh ngành công nghiệp dầu mỏ. Sự kiện này đã làm rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến các cuộc chiến tranh và thay đổi vận mệnh của nhiều quốc gia. Nó nhắc nhở chúng ta về sự phức tạp của các mối quan hệ quốc tế và tầm quan trọng của nguồn tài nguyên thiên nhiên trong việc định hình lịch sử nhân loại.
