Cánh Cam Books: Gieo mầm văn chương thuần Việt cho thế hệ trẻ đương đại
Những cuốn sách như Vèo vèo đến Tết, Mùa hè Bingchiling, Tết Ngựa yêu thương không chỉ khơi dậy tình yêu văn chương và cuộc sống trong lòng trẻ nhỏ, mà còn phản chiếu nhịp sống hiện đại qua lăng kính trong trẻo của tuổi thơ. Đằng sau những tác phẩm này là tâm huyết của Tiến sĩ Diêu Thị Lan Phương, người sáng lập Cánh Cam Books, đồng thời là Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong cuộc trò chuyện với Nhân Dân cuối tuần, chị đã chia sẻ sâu sắc về hành trình này.
Lấp đầy khoảng trống ngôn ngữ và tâm thức đương đại
Trong bối cảnh thị trường sách thiếu nhi tại Việt Nam ngập tràn các tác phẩm dịch và tái bản từ văn học kinh điển, Tiến sĩ Lan Phương nhận thấy một khoảng trống đáng kể: thiếu những cuốn sách viết bằng tiếng Việt hiện đại, phản ánh ký ức của chính thế hệ trẻ hôm nay. Chị chia sẻ: "Trẻ em ngày nay đang đọc nhiều tác giả của thế kỷ trước, thể hiện ký ức và ngôn ngữ của thế kỷ trước. Điều đó quan trọng, nhưng đó là thuộc về một thời kỳ khác. Khoảng trống về ngôn ngữ và tâm thức đương đại cần được bổ sung."
Cánh Cam Books ra đời từ đam mê của các thành viên, với sứ mệnh viết cho chính mình, cho học sinh, và chia sẻ với cộng đồng. Chị nhấn mạnh: "Chúng tôi mong trẻ em lớn lên có ký ức về chính thời đại của mình. Để sau này, nhớ lại, luôn cảm thấy hành trang của mình cũng đủ đầy, có chung kỷ niệm, chung một phần ngôn ngữ." Những câu nói như "Thế thì phải làm sao? Phải chịu!!!" trong Tết Ngựa yêu thương hay từ "Bingchiling" trong Mùa hè Bingchiling có thể xa lạ với người lớn, nhưng lại sinh động với trẻ nhỏ, trở thành một phần ký ức thời đại.
Gìn giữ văn hóa dân tộc và phát triển tư duy tiếng mẹ đẻ
Xuất phát từ đội ngũ giáo viên dạy văn, Cánh Cam Books không chỉ mang đến niềm vui mà còn gửi gắm thông điệp về văn hóa dân tộc và tư duy ngôn ngữ mẹ đẻ. Chị Lan Phương giải thích: "Trong mỗi câu chuyện đều có đan xen nhiều lớp văn hóa, như phong tục, lối sống, cách ứng xử; các không gian sống tiêu biểu, như thành thị, nông thôn." Các nhân vật trong sách có thể đi máy bay, sống trong chung cư, nhưng vẫn tắm mình trong văn hóa vùng miền, tạo nên sự sinh động và gần gũi.
Chị nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt: "Muốn phát triển tiếng Việt thì một trong những kênh hỗ trợ quan trọng là những cuốn sách thuần Việt." Do đó, các tác phẩm của Cánh Cam vẫn giữ những đoạn miêu tả, kể chuyện giàu hình ảnh và dài, nhằm bồi dưỡng kỹ năng kể và tả – yếu tố then chốt trong ngôn ngữ.
Tạo "cú chạm" vào tâm thức trẻ trong thời đại số
Trước thách thức của công nghệ số, việc thu hút trẻ rời màn hình đến với trang sách không hề dễ dàng. Tiến sĩ Lan Phương chia sẻ: "Không chỉ đối với trẻ em mà cả người lớn, đọc sách trước hết phải thấy vui và hấp dẫn." Cánh Cam Books học hỏi từ các tác phẩm kinh điển như Pippi Tất Dài hay Bác sĩ Aibolit, tập trung viết những câu chuyện khiến trẻ cười trước, từ đó mở ra yêu thương và đồng cảm.
Chị cho biết nhóm thường mất khoảng một năm để hoàn thành một bản thảo, với quá trình thử nghiệm nội dung cùng bạn đọc nhỏ tuổi. "Chúng tôi nhận ra, để nuôi dưỡng thói quen đọc, cần tạo ra những 'cú chạm' vào tâm thức trẻ. Khi có sự đồng cảm và kết nối, sách mới thật sự sống." Sách được thiết kế với dung lượng hơn 100 trang, vừa đủ để duy trì hứng thú, kết hợp tranh vẽ đẹp và thông điệp yêu thương tinh tế.
Vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội trong xây dựng thói quen đọc
Tiến sĩ Lan Phương nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm gương trong gia đình: "Bố mẹ mua sách cho con là tốt, nhưng nếu chính mình không đọc, trẻ cũng khó duy trì thói quen ấy." Khi con nhỏ, cha mẹ nên đọc cho con nghe để gắn kết và gieo mầm thói quen. Khi lớn lên, thói quen đọc trong gia đình vẫn cần được duy trì.
Về phía nhà trường và xã hội, chị đề xuất đa dạng hóa hoạt động đọc, thay vì chỉ tập trung vào các cuộc thi. "Có thể xây dựng giá sách di động đến từng lớp, tăng số giờ đọc trong chương trình chính khóa, tạo môi trường đọc thuận lợi." Chị kết luận: "Việc đọc giúp phát triển tâm trí, là cách để con người cân bằng và hạnh phúc hơn. Đó là một phần thưởng mà chỉ loài người mới có thể nhận được!"
