Chỉ thị 04: Cú hích tư duy đưa ngành xuất bản Việt Nam vươn ra biển lớn
Trong một cuộc trao đổi với PV Thanh Niên, ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, Chủ tịch HĐQT Saigon Books - một đơn vị làm sách tư nhân hàng đầu hiện nay, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về sự ra đời của Chỉ thị 04 của Ban Bí thư trong bối cảnh ngành xuất bản Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức và cơ hội.
Từ Frankfurt đến Việt Nam: Hành trình tư duy mới
Ông Quỳnh mở đầu bằng trải nghiệm tại Hội chợ Sách Frankfurt (Đức), nơi ông mô tả như một "thánh đường" của ngành xuất bản thế giới. "Tôi luôn nhớ cảm giác choáng ngợp khi đứng giữa sảnh lớn, nơi trí tuệ và quyền sở hữu trí tuệ được định giá và giao dịch", ông chia sẻ. Tại các trung tâm xuất bản lớn như London (Anh), Bangkok (Thái Lan) hay Singapore, câu hỏi chiến lược không còn là in bao nhiêu bản sách, mà là một ý tưởng có thể biến thành bao nhiêu định dạng - từ sách in, phim ảnh, audiobook đến các khóa học số hóa.
Quay lại Việt Nam, ông Quỳnh trăn trở: "Chúng tôi đang làm 'ngành sách' thuần túy hay xây dựng một 'ngành công nghiệp tri thức' đúng nghĩa?". Theo ông, Chỉ thị 04 không đơn thuần là văn bản hành chính, mà là một "cú hích" tư duy, lần đầu tiên đặt xuất bản đúng vị trí: một trụ cột văn hóa, nền tảng tri thức và phần hữu cơ của ngành công nghiệp nội dung.
Tiềm năng và thách thức: Ba vực thẳm cần vượt qua
Ông Quỳnh nhận định Việt Nam sở hữu tiềm năng lớn với dân số trẻ, tinh thần hiếu học và tốc độ số hóa nhanh. Tuy nhiên, ông chỉ ra nghịch lý: "Chúng ta mạnh về 'học' nhưng chưa mạnh về 'đọc'. Thói quen đọc để khai phóng, kiến tạo tư duy sáng tạo vẫn còn dư địa phát triển".
Để hiện thực hóa tầm nhìn của Chỉ thị 04, ông đề xuất ngành xuất bản cần vượt qua ba "vực thẳm" về tư duy:
- Từ 'Sản phẩm' sang 'Tài sản nội dung' (IP): Coi nội dung là tài sản trí tuệ có khả năng phái sinh đa nền tảng, thay vì chỉ tập trung vào sách vật lý.
- Từ 'Điểm bán' sang 'Hệ sinh thái văn hóa': Biến nhà sách thành không gian trải nghiệm, trung tâm văn hóa cộng đồng, khai thác dữ liệu để cá nhân hóa dịch vụ.
- Từ 'Kinh nghiệm' sang 'Dữ liệu số': Sử dụng công cụ đo lường hành vi đọc và dự báo xu hướng để tối ưu hóa quyết định, giảm tồn kho và tăng tiếp cận khách hàng.
Vai trò của tư nhân và bốn đề xuất thực tiễn
Ông Quỳnh nhấn mạnh vai trò của các công ty sách tư nhân như Saigon Books trong việc thúc đẩy ngành xuất bản. "Nếu chính sách là đường ray, thì khối tư nhân là những đoàn tàu cao tốc đầy năng động", ông nói. Các đơn vị này đã dám thử nghiệm định dạng mới như ebook, audiobook và đưa tác phẩm Việt ra thế giới.
Để con tàu xuất bản vươn ra biển lớn, ông đưa ra bốn đề xuất cụ thể:
- Áp dụng mức thuế VAT 0% cho sách và sản phẩm tri thức số: Coi sách là hàng hóa đặc biệt, giảm thuế để mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người nghèo và trẻ em vùng sâu.
- Thành lập Quỹ dịch thuật quốc gia: Hỗ trợ kinh phí dịch thuật tác phẩm tinh hoa Việt Nam ra thế giới và ngược lại, xây dựng sức mạnh mềm bền vững.
- Đưa 'Tiết đọc sách' thành giờ học chính thức: Phối hợp với Bộ GD-ĐT để gieo tình yêu sách từ ghế nhà trường, không áp đặt điểm số.
- Số hóa thư viện trường học: Phấn đấu đến năm 2030 có 90% trường học đạt chuẩn không gian đọc hiện đại, thay thế kho sách cũ kỹ.
Ông Quỳnh kết luận: "Nếu Chỉ thị 04 được thực thi với tinh thần quyết liệt và sự đồng hành thực chất, ngành xuất bản sẽ trở thành mũi nhọn của công nghiệp văn hóa, bệ phóng đưa giá trị Việt vươn tầm".
