Những ngày gần đây, mạng xã hội xôn xao trước thông tin diễn viên Tăng Thanh Hà được kỳ vọng vào vai Nam Phương hoàng hậu trong một dự án điện ảnh mới. Giữa làn sóng tranh luận, cái tên Trần Yến Chi bất ngờ được khán giả nhắc nhớ với sự trân trọng và yêu mến. Nữ diễn viên sinh năm 1967 được nhiều thế hệ xem là Nam Phương hoàng hậu thành công nhất trên màn ảnh Việt qua bộ phim truyền hình Ngọn nến hoàng cung phát sóng năm 2004.
Hành trình từ học sinh chuyên Toán đến nghệ thuật
Trần Yến Chi sinh năm 1967 tại Hà Nội, là con gái của nhà văn, nhà biên kịch Trần Kim Thành và mẹ là bác sĩ. Thời đi học, chị từng là học sinh chuyên Toán của Trường Nguyễn Gia Thiều, Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, chị thi đỗ vào Đại học Bách khoa, nhưng trước sự trăn trở của gia đình khi không có người nối nghiệp nghệ thuật, Yến Chi quyết định rẽ hướng. Năm 1985, chị thi vào khóa I hệ Đại học của Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội, theo học đến năm 1990. Khóa học này quy tụ nhiều gương mặt nổi bật như Phạm Cường, Chiều Xuân, Bùi Thạc Chuyên, Tú Oanh, Huệ Đàn... Trong số các nữ sinh, Trần Yến Chi được đánh giá là một trong những gương mặt nổi bật nhất với vẻ đẹp nền nã, sang trọng và đậm chất Á Đông.
Năm 1988, Trần Yến Chi tham dự cuộc thi Hoa hậu Báo Tiền Phong và giành Giải Thanh lịch (Giải tư). Sau khi tốt nghiệp, chị được giữ lại trường làm giảng viên Kỹ thuật biểu diễn đến năm 1994. Một năm sau, Yến Chi chuyển vào TP.HCM và tiếp tục giảng dạy tại Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, nơi chị gắn bó cho đến hôm nay. Không dừng lại ở giảng dạy và biểu diễn, sau nhiều năm đứng lớp, Yến Chi tiếp tục theo học chuyên ngành Đạo diễn sân khấu để nâng cao chuyên môn.
Dấu ấn vai diễn Thị Mịch và những tác phẩm đầu tiên
Trên màn ảnh, Trần Yến Chi sớm ghi dấu ấn với các phim như Hoàng hôn nhiệt đới (1991) của đạo diễn Trần Trung Nhân, Ngày về của đạo diễn Tư Huy cùng nhiều tác phẩm khác. Năm 1991, chị để lại dấu ấn sâu sắc khi đảm nhận vai Thị Mịch trong bộ phim điện ảnh Giông tố, chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Vũ Trọng Phụng. Đây là một trong những vai diễn khó nhất của điện ảnh Việt Nam thời kỳ đó. Thị Mịch là chị gái quê hiền lành, chất phác nhưng trở thành nạn nhân của sự áp bức, cường quyền trong xã hội phong kiến, trải qua những bi kịch đau đớn về tinh thần và số phận. Bằng lối diễn xuất tự nhiên, tinh tế và giàu nội lực, Trần Yến Chi đã khắc họa thành công hình ảnh một Thị Mịch vừa mong manh, cam chịu, vừa đau đớn và đầy ám ảnh. Vai diễn này được nhiều nhà chuyên môn đánh giá là một trong những dấu ấn đáng nhớ của điện ảnh Việt đầu thập niên 1990.
Sau đó, Yến Chi tiếp tục tham gia các phim như Mảnh đất tình đời, Tráng sĩ Bồ Đề cùng một số tác phẩm sân khấu và truyền hình khác. Năm 2000, đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng mời chị tham gia bộ phim video đầu tay Tôi vào đời. Cũng trong năm này, Yến Chi hoàn thành chương trình Thạc sĩ Nghệ thuật học chuyên ngành Đạo diễn sân khấu.
Vai diễn Nam Phương hoàng hậu kinh điển
Đến năm 2004, khi đang tiếp tục con đường nghiên cứu khoa học, Yến Chi nhận lời tham gia bộ phim truyền hình lịch sử Ngọn nến hoàng cung của đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng trong vai Nam Phương hoàng hậu. Thời điểm công bố dàn diễn viên, Yến Chi từng đối diện với nhiều ý kiến trái chiều. Không ít người băn khoăn liệu Yến Chi là người gốc Bắc có phù hợp để hóa thân thành vị hoàng hậu nổi tiếng bởi vẻ đẹp, trí tuệ và phong thái quý phái hay không. Những tranh luận năm ấy có phần giống với những gì công chúng đang dành cho diễn viên Tăng Thanh Hà hiện nay.
Bằng sự nghiêm túc với nghề, quá trình nghiên cứu tư liệu lịch sử kỹ lưỡng, cùng lối diễn tiết chế, sang trọng và chuẩn mực, Trần Yến Chi đã chinh phục khán giả khi bộ phim phát sóng. Hình ảnh Nam Phương hoàng hậu do Yến Chi thể hiện toát lên vẻ thanh lịch, đức hạnh, trí tuệ và sự điềm tĩnh của một bậc mẫu nghi. Sau hơn hai thập kỷ, đây vẫn là một trong những vai diễn kinh điển nhất về Nam Phương hoàng hậu trên màn ảnh Việt.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ đầu tiên trong làng diễn viên
Không chỉ được yêu mến bởi tài năng diễn xuất, Trần Yến Chi còn là một trong những nghệ sĩ có học vấn cao của giới nghệ thuật Việt Nam. Hiện chị mang học hàm Phó Giáo sư, học vị Tiến sĩ Nghệ thuật học và được xem là nữ diễn viên đầu tiên của điện ảnh Việt Nam đạt cả hai danh hiệu này. Song song với công tác giảng dạy, nghiên cứu và đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ trẻ, Yến Chi còn tham gia dàn dựng nhiều chương trình sân khấu. Năm 2017, chị là Tổng đạo diễn vở kịch Tình nghệ sĩ của nhà văn Paul Gallico do Nhà hát Thế Giới Trẻ dàn dựng. Năm 2023, Trần Yến Chi được Báo Người Lao Động trao giải Mai Vàng tri ân nhằm ghi nhận những đóng góp bền bỉ và giá trị của chị đối với nền sân khấu, điện ảnh và công tác đào tạo nghệ thuật Việt Nam.
Có những vai diễn theo năm tháng sẽ dần bị lãng quên nhưng cũng có những nhân vật trở thành dấu ấn không thể thay thế trong lòng công chúng. Sau hơn 20 năm, mỗi khi hình tượng vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn được nhắc đến trên màn ảnh Việt, công chúng vẫn nhớ đến dáng vẻ đoan trang, ánh mắt hiền từ và phong thái quý phái mà Trần Yến Chi đã thể hiện.
