NSƯT Tố Uyên, sinh năm 1948 tại Thanh Oai, Hà Nội, là một trong những gương mặt nghệ sĩ gạo cội của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Ngay từ nhỏ, bà đã bộc lộ năng khiếu nghệ thuật khi tham gia Câu lạc bộ thiếu niên Hà Nội. Năm 10 tuổi, bà lồng tiếng cho bộ phim hoạt hình đầu tiên của Việt Nam "Ngô, khoai, sắn", mở đầu cho sự nghiệp điện ảnh.
Vai diễn bé Nga và những tháng ngày lẫy lừng
Năm 13 tuổi, Tố Uyên vượt qua hàng chục ứng viên để giành vai bé Nga trong bộ phim "Con chim vành khuyên" (1962). Để hóa thân vào nhân vật con gái người dân chài, cô thiếu nữ đã tự học chèo đò, bơi lội và không ngại hiểm nguy trên phim trường thời chiến. Bà nhớ lại: "Lúc đó, tôi không hiểu động lực nào khiến mình có thể tự thực hiện những cảnh quay nguy hiểm, từ nhảy từ trên cây cao xuống nước cho đến lăn dọc triền đê, mà phía dưới chỉ được che chắn sơ sài bằng vài nắm rơm cho đỡ đau".
Bộ phim đã giành Giải đặc biệt của Ban Giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary (Tiệp Khắc). Hình ảnh bé Nga mưu trí, dũng cảm đã đưa Tố Uyên trở thành một trong những ngôi sao nhí đầu tiên, biểu tượng về khát vọng hòa bình của điện ảnh cách mạng Việt Nam.
Con đường nghệ thuật đa dạng
Sau thành công vang dội, Tố Uyên không tiếp tục đóng phim liên tục mà được cử đi học tại Trường Múa Việt Nam. Bà vừa học múa vừa theo học piano với NSND Thái Thị Liên. Tốt nghiệp năm 1966, bà hoạt động tại Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, đảm nhận vai múa chính trong các vở diễn như "Cô Sao", "Hòn đất", "Núi rừng lên tiếng", đồng thời tham gia dẫn chương trình.
Năm 1969, bà trở lại điện ảnh với vai chính trong "Cô giáo vùng cao", tác phẩm đoạt giải tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1973. Bà còn góp mặt trong các phim "Nổi gió", "Ngày lễ thánh", "Biển gọi", "Những ngôi sao biển", để lại dấu ấn ở cả vai chính lẫn vai phụ.
Đến năm 1985, bà chuyển sang công tác tại Fafim Việt Nam, dần rời xa màn ảnh, chỉ tham gia một số vai ngắn trong phim truyền hình. Công việc chính của bà chuyển sang thuyết minh phim, sửa morat và cộng tác báo chí. Ở lĩnh vực nào, bà cũng dâng hiến trọn vẹn sự say mê thuần khiết của người nghệ sĩ.
Mối tình khắc cốt ghi tâm với nhà thơ Lưu Quang Vũ
Cuộc đời NSƯT Tố Uyên gắn liền với mối tình với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Hai người quen biết từ năm 10 tuổi khi cùng sinh hoạt tại Cung thiếu nhi Hà Nội. Tình yêu của họ lớn dần và chín muồi trong những năm tháng chiến tranh. Trong thư tình, Lưu Quang Vũ gọi bà là "Bé Nga của anh". Bà chính là nguồn cảm hứng để ông viết nên những bài thơ tình nổi tiếng như "Bài hát ấy vẫn còn dang dở", "Gửi Tố Uyên", "Vườn trong phố".
Năm 1969, họ kết hôn và năm 1970, con trai Lưu Minh Vũ ra đời. Cuộc hôn nhân kết thúc vào năm 1972, khi con trai chưa đầy 2 tuổi. Theo Tố Uyên, áp lực công việc, kinh tế và dư luận đã khiến họ không duy trì được đời sống gia đình. Sau ly hôn, bà trải qua những năm tháng gian khó, làm thêm đủ nghề để nuôi con. Bà nghẹn ngào nhớ lại: "Có những đêm đi biểu diễn về, thấy con trai mới 4 tuổi đã dậy sớm đi lĩnh đồ ăn sáng về cho mẹ khiến tôi trào nước mắt".
Dù cuộc hôn nhân đã dừng lại, Lưu Quang Vũ vẫn luôn chiếm vị trí đặc biệt trong lòng bà. Bà giữ bên mình những tấm ảnh gia đình cũ. Khi ông qua đời, bà viết: "Tiễn anh đi rồi, em chỉ còn một nửa. Một nửa mặt hồ chia xa, một nửa tiếng chim đang hót".
Cuộc sống bình lặng tuổi xế chiều
Hiện tại, ở tuổi U80, NSƯT Tố Uyên sống bình lặng trong một căn hộ dịch vụ tại Hà Nội. Dù mắc bệnh tiểu đường, bà vẫn giữ tinh thần lạc quan, minh mẫn. Sinh hoạt hàng ngày đều đặn: buổi sáng bắt đầu khoảng 8h, trò chuyện cùng bạn bè, nghỉ trưa, đi dạo chiều muộn. Bà đọc sách, xem lại tác phẩm cũ và tự hát để giải trí.
Hạnh phúc lớn nhất của bà là sự trưởng thành của các con. Con trai bà là BTV, MC Lưu Minh Vũ - gương mặt quen thuộc của VTV. Bà còn có một người con gái tên Tố Quyên, nhưng thông tin về đời sống riêng được bà giữ kín. Nhìn lại hành trình đã qua, nữ nghệ sĩ cho biết bà không còn nhiều trăn trở: "Ở giai đoạn này, giá trị cốt lõi là sự bình ổn trong đời sống". Hàng ngày, bà tìm niềm vui trong việc đọc sách, trò chuyện cùng bạn bè và theo dõi sự trưởng thành của con cháu.
Tùng Lâm (t/h)
