Đạo diễn Dương Khiết, sinh năm 1929 tại Hồ Bắc, Trung Quốc, là linh hồn của bộ phim truyền hình kinh điển Tây du ký 1986. Trong điều kiện làm phim thiếu thốn, bà đã thể hiện bản lĩnh và kinh nghiệm dày dạn khi chọn diễn viên, khắc phục khó khăn trên phim trường. Bà từng phát hành cuốn sách "Xin hỏi đường ở nơi nào", kể về hành trình làm phim Tây du ký.
Thành công vang dội và những góc khuất
Tây du ký 1986 được xem là tác phẩm kinh điển, thành công và được yêu thích nhất. Thành công này là nỗ lực của cả đoàn làm phim, từ dàn diễn viên chính, phụ cho tới tổ hậu kỳ. Tuy nhiên, để làm nên "cái hồn" của bộ phim, công lao của đạo diễn Dương Khiết là vô cùng to lớn. Bà đã vất vả trong quá trình lựa chọn diễn viên, tạo nên màu sắc đặc trưng, hấp dẫn và chân thực cho mỗi nhân vật.
Tâm huyết của bà đặt vào từng nhân vật. Việc thay đổi 2 lần vai diễn Đường Tăng đã khiến bà đau đầu, chưa kể đến những nhân vật khác như Bát Giới hay các yêu quái ở mỗi kiếp nạn. Bộ phim mang đến cho đạo diễn Dương Khiết danh tiếng suốt đời, và cũng góp phần đem lại hào quang cho nhiều diễn viên. Vì vậy, nhiều diễn viên biết ơn và gọi bà là ân sư.
Tuy nhiên, vào năm 2011, trong một cuộc phỏng vấn, đạo diễn từng khiến khán giả bất ngờ khi tâm sự không thấy vẻ vang về Tây du ký. Bà khẳng định: "10 năm sau khi phim phát sóng lần đầu, mỗi lần bật TV thấy Tây du ký là sẽ chuyển kênh".
Làm mất lòng nhiều người
Phía sau thành công là vô vàn nỗi khổ tâm mà nữ đạo diễn phải trải qua, trong đó có những mâu thuẫn trong đoàn làm phim. Dương Khiết được nhận xét là quá nghiêm khắc, thậm chí có nhiều diễn viên không chịu nổi áp lực đã bỏ đoàn. Có thời gian, bà còn bị nhân viên trong đoàn cô lập. Chuyện cát-xê cũng gây rắc rối, khi có diễn viên phụ nhận cát-xê cao hơn nhiều lần diễn viên chính.
Điều khiến Dương Khiết đau lòng nhất là những diễn viên chính muốn từ bỏ. Khi bộ phim phát sóng phần đầu, danh tiếng của thầy trò Đường Tăng được nâng cao. Họ được mời hợp tác từ nhiều phía, vì tiền tài và danh vọng, cũng không ít lần muốn rời đi.
Có lần, bốn thầy trò Đường Tăng được mời sang Singapore biểu diễn, cùng thời điểm đang quay phim. Dù đạo diễn không đồng ý nhưng họ vẫn quyết định đi. Dương Khiết rất không hài lòng, từng nhắc nhở họ về người đã nâng đỡ họ. Mâu thuẫn phát sinh không ít, nhưng cuối cùng bà vẫn cùng họ tiếp tục quay các phần sau. Việc Dương Khiết 10 năm không xem Tây du ký cũng bởi nhìn thấy họ thấy đau lòng.
Ám ảnh với những khó khăn
Trong nhiều năm quay phim, đoàn phim Tây du ký đã phải di chuyển nhiều nơi trên khắp cả nước, có cả những nơi hoang vu, hẻo lánh với điều kiện khắc nghiệt. Đây là nỗi ám ảnh của cố đạo diễn khi nghĩ về những ngày tháng đã qua.
Khi quay đến tập 11 thì phim hết kinh phí, đài truyền hình ngừng cung cấp tiền. Nữ đạo diễn rất buồn nhưng không làm gì được, chỉ có thể tìm kiếm nguồn tài chính khác. Rất may, cuối cùng nhà sản xuất Lý Hồng Xương tài trợ cho họ tiếp tục quay. Chồng bà, quay phim Vương Sùng Thu từng kể lại, để chọn bối cảnh tốt nhất, đoàn phải đi khắp mọi miền, nhiều nơi hiểm trở hoang vu.
Mặc dù mang nhiều ấm ức, nhưng nhiều năm trôi qua, đạo diễn Dương Khiết cũng nguôi ngoai và buông bỏ những khúc mắc trong lòng.
Nỗi đau thất tín
Liên quan đến phim Tây du ký, đạo diễn Dương Khiết luôn cảm thấy day dứt và mắc lỗi với một người, đó là nữ diễn viên đóng Bạch Cốt Tinh - Dương Xuân Hà.
Là đạo diễn kiêm nhà sản xuất, Dương Khiết tự mình tuyển chọn diễn viên. Khi chọn vai Bạch Cốt Tinh, bà nhắm tới Dương Xuân Hà số một Thượng Hải lúc bấy giờ. Tuy nhiên, cô không đồng ý. Dương Khiết phải chấp nhận một điều kiện: sau vai Bạch Cốt Tinh, Dương Xuân Hà sẽ được đảm nhận vai nữ vương Nữ Nhi Quốc. Dương Khiết đành đồng ý. Thế nhưng khi quay đến cảnh lấy kinh ở Nữ Nhi Quốc, để bảo đảm chất lượng phim, bà đã lựa chọn thất tín. Điều này khiến bà vô cùng đau khổ và dằn vặt.
Nhiều năm sau, đoàn làm phim tổ chức các buổi gặp mặt, nhưng Dương Xuân Hà không bao giờ tham gia, dù vai diễn của bà được đánh giá là Bạch Cốt Tinh xuất sắc nhất từ trước đến nay. Sau này, khi nhắc lại trên truyền hình, đạo diễn Dương Khiết nhận lỗi về mình vì đã nuốt lời và không đưa ra được cách giải quyết làm đẹp lòng cả hai bên.
