Ngày 24/6 vừa qua, tại căn nhà nhỏ của Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang ở Thành phố Hồ Chí Minh, Ngài Shovgi Mehdizade - Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Azerbaijan tại Việt Nam, cùng Viện trưởng Viện Phim Việt Nam Lê Thị Hà và nhạc sĩ Nguyễn Thị Minh Châu - Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã trao tặng bà cuốn sách “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn Ajdar Ibrahimov. Buổi lễ trao tặng diễn ra trong không khí xúc động, thắm tình hữu nghị, nối liền hơn sáu thập kỷ kể từ ngày cô gái trẻ Trà Giang bước vào lớp diễn viên điện ảnh đầu tiên của đất nước.
Hành trình cuốn sách vượt vạn dặm
Trước đó, vào tháng 5/2024, tại Viện Phim Việt Nam (Hà Nội), cuốn sách “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” đã được ra mắt trong buổi lễ trang trọng do Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài, Đại sứ quán Cộng hòa Azerbaijan tại Việt Nam và Viện Phim Việt Nam phối hợp tổ chức. Tập sách, xuất bản lần đầu năm 1968, là tập hợp các truyện ngắn, bút ký và nhật ký của cố nhà văn, đạo diễn Ajdar Ibrahimov. Với góc nhìn của một người bạn Azerbaijan thủy chung, ông tái hiện sinh động hình ảnh con người Việt Nam từ Chiến thắng Điện Biên Phủ đến những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cùng những suy nghĩ, cảm nhận chân thành về đất nước và con người Việt Nam.
Vì lý do sức khỏe, Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang không thể ra Hà Nội dự lễ. Chính vì vậy, Đại sứ Azerbaijan đã đích thân mang cuốn sách vào tận nhà riêng của bà tại TP.HCM. Khi ngài Đại sứ trân trọng trao cuốn sách, giọt nước mắt xúc động của người nghệ sĩ lão thành rơi xuống trang sách mới, nối liền hai khoảng không gian và thời gian cách biệt.
Người thầy đặt nền móng cho điện ảnh cách mạng Việt Nam
Giai đoạn 1959-1962, theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo diễn Ajdar Ibrahimov đã đến Việt Nam giữa những năm tháng chiến tranh gian khổ. Ông đảm nhận trọng trách đứng lớp, đặt những viên gạch đầu tiên cho khóa đào tạo diễn viên, đạo diện điện ảnh đầu tiên của nước nhà. Lớp học đơn sơ giữa lòng Hà Nội năm ấy trở thành “cái nôi” đào tạo nên những “ngôi sao vàng” cho màn ảnh Việt, trong đó có các Nghệ sĩ Nhân dân: Trà Giang, Ngọc Lan, Minh Đức, Tuệ Minh...
Không chỉ giảng dạy, đạo diễn Ajdar Ibrahimov còn làm cố vấn nghệ thuật cho những tác phẩm kinh điển như phim ngắn “Con chim vành khuyên”, “Hai người lính” và phim truyện dài “Một ngày đầu thu”. Những cống hiến của ông được Nhà nước Việt Nam ghi nhận bằng Huân chương Lao động hạng Nhất và Danh hiệu Anh hùng Lao động.
Hai cột mốc hội ngộ lịch sử
Trong cuộc gặp gỡ, Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang bồi hồi nhớ lại hai lần gặp thầy sau khi rời ghế nhà trường. Mùa hè năm 1963 tại Moskva, khi bộ phim “Chị Tư Hậu” tham dự Liên hoan phim quốc tế, thầy Ajdar đã vượt đường xa tìm đến gặp cô học trò nhỏ, chứng kiến hạt giống mình gieo mầm nơi đất lửa Việt Nam nay đã nở hoa rực rỡ. Đến mùa thu năm 1978, tại Thành phố Hồ Chí Minh, thầy trò lại ngồi bên nhau, mái đầu đã điểm bạc, ôn lại những ngày gian khó.
Thầy Ajdar Ibrahimov qua đời năm 1993, nhưng hơn ba thập kỷ qua, những bài học về điện ảnh, về nhân cách và tình yêu thủy chung của ông dành cho Việt Nam vẫn còn mãi trong tâm khảm các thế hệ học trò.
Giá trị nghệ thuật trường tồn
Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang xúc động chia sẻ: “Cuốn sách ‘Những gì tôi thấy ở Việt Nam’ được ra mắt lần này chính là một chứng nhân lịch sử, một lời nhắc nhở thế hệ hôm nay về những đóng góp thầm lặng nhưng vĩ đại của người thầy Azerbaijan đối với nghệ thuật điện ảnh Việt Nam. Hơn ba mươi năm sau ngày thầy Ajdar Ibrahimov qua đời, những trang sách của ông vẫn trở về Việt Nam, tìm đến những người học trò cũ. Nó gợi nhắc một thời kỳ đẹp đẽ, gian khổ, nhưng đầy vinh quang của điện ảnh cách mạng, đồng thời khẳng định giá trị của nghệ thuật chân chính luôn có sức sống lâu bền xuyên thời gian”.
Theo bà Lê Thị Hà - Viện trưởng Viện Phim Việt Nam, hành trình của cuốn sách sẽ chưa dừng lại. Trong thời gian tới, Đại sứ quán Azerbaijan sẽ tổ chức chương trình giao lưu với sinh viên tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh. Cả hai nữ nghệ sĩ gạo cội là Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang và Nghệ sĩ Nhân dân Minh Đức đều khẳng định sẽ tham dự, để một lần nữa đứng trước thế hệ trẻ, nói về người thầy kính yêu của mình.
Cuộc gặp gỡ trao tặng sách tại nhà riêng không chỉ là nghi thức ngoại giao văn hóa, mà còn là cuộc hồi sinh của ký ức, là tiếng lòng thủy chung của người nghệ sĩ Việt Nam và là minh chứng sống động cho tình hữu nghị bền chặt, xuyên thế kỷ giữa hai dân tộc Việt Nam - Azerbaijan. Khi những người như Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang, Nghệ sĩ Nhân dân Minh Đức vẫn đau đáu một lòng tri ân gửi về quá khứ, thì tình thầy trò ấy đã hòa vào dòng chảy lịch sử, khẳng định rằng nghệ thuật chân chính và tình hữu nghị sẽ mãi trường tồn.
