Tại nhà riêng của nhà phê bình mỹ thuật Ngô Kim Khôi, ông vẫn còn lâng lâng hạnh phúc khi tác phẩm Lễ phục linh thiêng của ông ngoại mình được bán với giá tương đương 33 tỉ đồng vào ngày 13.5 vừa qua. Bức tranh đạt giá cao nhất tại phiên đấu Peintres d'Asie: Art moderne vietnamien của nhà Aguttes, có tên gốc Vêtement sacré de la pagode (lụa, 1932-1933), diễn tả không gian thờ tự trong một ngôi chùa.
Không gian thiêng liêng và nhân vật chính
Nhân vật chính là một thiếu nữ ngồi trước bàn thờ, khâu vá chiếc áo cà sa. Qua trang phục, cô là người xứ Bắc, đội khăn, mặc áo dài và quần sẫm màu. Gương mặt cô đầy đặn, xinh đẹp, trạc ngoài đôi mươi. Cô ngồi chân co chân xếp, chiếm vị trí quan trọng bên trái bức tranh. Tác giả vẽ gương mặt cô từ góc trên xuống, cô không nhìn vào áo cà sa mà hướng ánh nhìn ra phía trước, như đang suy nghĩ về một mầu nhiệm nào đó. Điều này tạo cho bức tranh một tâm tư trầm lắng. Phía bên phải là chiếc áo cà sa sáng màu, tương phản với sắc tối của nhân vật, chiếm hết một góc tranh, theo phân tích của ông Ngô Kim Khôi.
Dưới góc trái có một cái triện hình vuông, khắc dòng chữ "阮南山印/Nguyễn Nam Sơn ấn". Ngay dưới triện là chữ ký bằng quốc ngữ "Nguyễn Nam Sơn".
Ý nghĩa tâm linh của áo cà sa
Ông Khôi nhấn mạnh: "Đối với Phật giáo, chiếc áo cà sa không đơn giản chỉ dùng để che thân, mà còn là những điều thiêng liêng, trân quý, cao cả. Đây là biểu tượng đức hạnh của người tu hành, cho sự giác ngộ và được tứ chúng đồng tu tôn kính. Khi một người xuất gia khoác áo cà sa là khoác lên mình trọng trách hoằng pháp lợi sanh, làm biểu pháp cho chúng sinh, mang lại đại đồng an lạc."
Vị thế mới của tranh Việt trên thị trường quốc tế
Tại phiên đấu giá nghệ thuật hiện đại Việt Nam quý đầu năm của Aguttes, ngoài tranh Nam Sơn, còn có tác phẩm của hai họa sĩ Đông Dương: Vũ Đình Ngọc với bức Người đan len bán được 107.500 euro (3,3 tỉ đồng) và bức Cô gái chải đầu của Lê Văn Đệ bán với giá 150.500 euro (4,6 tỉ đồng).
Sau phiên đấu giá, bà Charlotte Aguttes-Reynier, Giám đốc đồng sự Aguttes kiêm chuyên gia nghệ thuật hiện đại châu Á, chia sẻ: "Những phiên đấu giá tinh hoa với số lượng tác phẩm giới hạn cho phép chúng tôi đồng hành và tôn vinh đúng giá trị từng kiệt tác. Kết quả đạt được là minh chứng cho hành trình nghiên cứu sâu sắc và chuyên môn cao, góp phần nâng tầm hiểu biết về các nghệ sĩ Việt Nam. Aguttes cam kết làm cầu nối đáng tin cậy, tuân thủ pháp lý và thuế quan Pháp và châu Âu, đưa trường phái nghệ thuật Việt Nam đến vị thế xứng đáng trên bản đồ quốc tế."
Nhận định từ chuyên gia
Nhà nghiên cứu mỹ thuật Lý Đợi cho rằng ông không bất ngờ trước giá cao của tranh Nam Sơn, vì tên tuổi ông đã được nâng cấp trong những năm qua, xuất hiện trong nhiều nghiên cứu và sách uy tín, được đặt tên đường tại Hà Nội (tháng 6.2021). Bức Lễ phục linh thiêng có nguồn gốc rõ ràng, từng thuộc Bộ Thuộc địa Pháp năm 1933, sau đó nằm trong sưu tập tư nhân Pháp, được bảo quản tốt, màu sắc còn sáng đẹp. Ông dự đoán các tác phẩm hoàn chỉnh khác của Nam Sơn và tranh Đông Dương nếu xuất hiện sẽ còn bán được giá cao hơn.
"Rõ ràng việc tranh lụa Lễ phục linh thiêng tiệm cận Top 10 những bức tranh đắt giá nhất Việt Nam trên thị trường công khai đã minh chứng cho giá trị bền vững của tranh Đông Dương, đồng thời thổi cảm hứng cho các họa sĩ vẽ tranh lụa và tạo niềm tin cho nhà sưu tập," ông Lý Đợi khẳng định.
Hiện tại, bức Chân dung cô Phương của họa sĩ Mai Trung Thứ được bán với giá 3,1 triệu USD (72,7 tỉ đồng) đang giữ kỷ lục bức tranh Việt đắt giá nhất.
