Sau khi hoàn thành, số phận của một bộ phim Việt Nam không còn nằm trong tay đạo diễn hay nhà sản xuất, mà phụ thuộc vào các nhà phát hành lớn. Các ông lớn như CJ HK Entertainment, CJ CGV Vietnam, BHD, Galaxy Studio, Beta Group và Lotte Entertainment đang nắm giữ chìa khóa quyết định thành bại của mỗi tác phẩm.
Quy trình sản xuất và phát hành phim
Một tác phẩm điện ảnh trải qua nhiều giai đoạn: phát triển ý tưởng, thu hút đầu tư, tiền kỳ, ghi hình, hậu kỳ và phát hành. Trong đó, các khâu đầu do đạo diễn và ê-kíp đảm nhận, nhưng khâu phát hành lại thuộc về các nhà phát hành lớn. Các đơn vị này không chỉ sở hữu mạng lưới rạp chiếu mà còn tham gia sâu vào sản xuất và đầu tư phim.
Ví dụ, CJ CGV Vietnam sở hữu chuỗi rạp CGV Cinemas với hơn 80 cụm rạp và gần 500 phòng chiếu, là hệ thống rạp lớn nhất Việt Nam. Galaxy Studio vừa là nhà sản xuất, phát hành phim, vừa quản lý chuỗi rạp riêng. Mô hình tích hợp này cho phép nhà phát hành quyết định suất chiếu và giờ chiếu (giờ vàng hay thấp điểm) cho mỗi bộ phim, đặc biệt trong tuần đầu ra mắt.
Ảnh hưởng đến doanh thu phòng vé
Theo các chuyên gia, doanh thu tuần đầu tiên quyết định liệu phim có được tăng suất chiếu hay bị cắt giảm để nhường chỗ cho phim hút khách hơn. Do đó, thành bại của dự án phụ thuộc lớn vào quyết định của nhà phát hành. Đạo diễn Khoa Nguyễn chia sẻ: "Nhà phát hành ảnh hưởng đến hơn 50% cơ hội thành công của một bộ phim. Với dự án nhỏ, tỷ lệ này có thể lên tới 60%."
Khó khăn cho dự án nhỏ và phim đầu tay
Các nhà làm phim độc lập, đặc biệt là đạo diễn đầu tay, gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận nhà phát hành lớn. Nhà phát hành thường đánh giá dự án dưới góc nhìn thương mại, dựa trên tiềm năng doanh thu, tên tuổi đạo diễn và kịch bản. Các dự án kinh phí thấp khó thuyết phục được họ, dẫn đến ít suất chiếu, giờ chiếu kém và thời gian trụ rạp ngắn.
Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa (Đại học RMIT) nhận định: "Mô hình tích hợp dọc khiến các dự án nhỏ, độc lập gặp khó khăn. Họ phải phụ thuộc vào marketing cộng đồng và nền tảng số như YouTube, TikTok, Facebook để tạo hiệu ứng lan truyền."
Giải pháp cho thị trường điện ảnh Việt
Để tránh tình trạng "nước chảy chỗ trũng", cần tăng tính minh bạch và công bằng trong tiếp cận thị trường. Sự ra đời của Box Office Vietnam đã cung cấp dữ liệu doanh thu đáng tin cậy, từ đó các nhà phát hành và rạp chiếu có thể xây dựng hợp đồng phân phối minh bạch hơn, cơ chế suất chiếu cạnh tranh hơn.
Bên cạnh đó, cần hỗ trợ công và tư cho phim độc lập, như hỗ trợ tài chính, đào tạo marketing, và khuyến khích rạp chiếu dành suất cho phim indie. Các nền tảng streaming nội địa cũng nên có chính sách ưu tiên cho dòng phim này. Cuối cùng, các nhà làm phim độc lập có thể hợp tác thành lập liên minh phát hành dưới một thương hiệu chung, tương tự A24 hay Magnolia Pictures, để tăng sức cạnh tranh.
Thị trường điện ảnh Việt đang chờ một cú bứt phá từ dòng phim indie để thuyết phục các nhà phát hành đầu tư mạnh hơn. Với sự thay đổi về chính sách và chiến lược, tương lai của phim Việt hứa hẹn nhiều khởi sắc.
