John Sculley được Steve Jobs đích thân mời về điều hành Apple, nhưng chỉ hai năm sau, họ trở thành đối thủ trong cuộc đấu quyền lực. Đến cuối đời, Jobs vẫn không tha thứ cho người bạn cũ.
Mối quan hệ của John Sculley và Steve Jobs
John Sculley gia nhập Apple năm 1983. Trước đó, ông là Chủ tịch Pepsi-Cola, nổi tiếng với năng lực tiếp thị và chiến dịch “Pepsi Challenge”. Trong khi đó, Steve Jobs mới 28 tuổi, có tầm nhìn lớn về sản phẩm nhưng chưa được hội đồng quản trị tin tưởng giao vị trí CEO.
Jobs trực tiếp tìm đến Sculley và thuyết phục ông bằng câu hỏi nổi tiếng: muốn tiếp tục “bán nước có đường” hay cùng mình thay đổi thế giới.
Sculley đồng ý đến Apple với kỳ vọng kết hợp khả năng tiếp thị của mình với sức sáng tạo của Jobs. Theo lời cựu CEO, hai người từng dành nhiều tháng tìm hiểu nhau, sau đó làm việc gần như 7 ngày mỗi tuần. Ông mô tả Jobs là một người bạn rất thân.
Hai người cùng trải qua giai đoạn Apple ra mắt Macintosh năm 1984 và thực hiện quảng cáo “1984” nổi tiếng tại trận Super Bowl. Tuy nhiên, phía sau sự kết hợp tưởng như hoàn hảo là một cấu trúc quyền lực tiềm ẩn xung đột.
Jobs vừa là Chủ tịch Hội đồng quản trị, cổ đông lớn, vừa trực tiếp điều hành bộ phận Macintosh. Sculley giữ chức CEO nhưng phải quản lý một nhà sáng lập có ảnh hưởng đặc biệt đối với sản phẩm và nhân sự.
Mâu thuẫn dần xuất hiện quanh chiến lược kinh doanh, giá bán Macintosh, ngân sách quảng cáo và cách điều hành công ty. Jobs muốn giảm giá máy, chuyển thêm nguồn lực từ Apple II sang Macintosh. Sculley phản đối vì cho rằng Apple II vẫn là sản phẩm tạo ra phần lớn dòng tiền cho công ty.
Tranh cãi nhanh chóng trở thành cuộc đấu giành quyền kiểm soát Apple. Tháng 4/1985, Sculley nói với hội đồng quản trị rằng ông không thể tiếp tục làm CEO nếu Jobs vẫn điều hành bộ phận Macintosh.
Hội đồng quản trị đứng về phía Sculley và thu hẹp vai trò của Jobs. Nhà sáng lập Apple sau đó tìm cách vận động để loại CEO nhưng không thành công.
Jobs không bị sa thải theo nghĩa thủ tục. Ông vẫn giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị nhưng không còn quyền điều hành thực chất. Đến tháng 9/1985, Jobs rời Apple và thành lập NeXT.
Vì vậy, nói Sculley trực tiếp “đuổi việc Steve Jobs” là chưa hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, ông đã đặt hội đồng quản trị trước lựa chọn giữa hai người và giành chiến thắng, khiến việc Jobs rời công ty gần như không thể tránh khỏi.
John Sculley nói gì về Steve Jobs, hiện tại ông làm gì?
Cuộc đấu quyền lực không chỉ chấm dứt quan hệ công việc mà còn phá vỡ tình bạn giữa Jobs và Sculley.
Trong một cuộc phỏng vấn năm 2015, Sculley thừa nhận Jobs không bao giờ tha thứ cho ông. Hai người cũng không thể khôi phục quan hệ trước khi nhà sáng lập Apple qua đời năm 2011.
Nhìn lại sự việc sau nhiều thập niên, Sculley cho rằng việc đẩy một nhà sáng lập khỏi doanh nghiệp của chính họ là sai lầm nghiêm trọng. Xuất thân từ môi trường tập đoàn truyền thống, ông khi ấy chưa hiểu đầy đủ niềm tin, đam mê và tầm nhìn đặc biệt của những người sáng lập doanh nghiệp.
Sculley cũng tiếc nuối vì ông và Jobs không có cơ hội gặp lại để tìm lại dù chỉ một phần tình bạn cũ.
Dù vậy, nhiệm kỳ của Sculley tại Apple không chỉ gắn với cuộc đối đầu này. Ông tiếp tục giữ chức CEO trong 8 năm sau khi Jobs ra đi, nâng tổng thời gian lãnh đạo công ty lên một thập niên.
Năm 1993, lợi nhuận của Apple chỉ còn 86 triệu USD, so với 530 triệu USD một năm trước đó. Tháng 6/1993, Sculley rời ghế CEO dưới áp lực từ hội đồng quản trị. Bốn tháng sau, ông tiếp tục rời vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị.
Sau khi rời Apple, Sculley trở thành nhà đầu tư, cố vấn và doanh nhân, tham gia nhiều công ty trong các lĩnh vực viễn thông, dữ liệu, thương mại điện tử, điện thoại và chăm sóc sức khỏe. Những doanh nghiệp từng gắn với ông gồm MetroPCS, Hotwire.com, Obi Worldphone và RxAdvance.
Năm 2007, Sculley cùng doanh nhân David Steinberg thành lập Zeta Global, công ty ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động tiếp thị. Đến tháng 6/2025, ông rời hội đồng quản trị nhưng tiếp tục được ghi nhận là đồng sáng lập, Phó chủ tịch danh dự và cố vấn cho ban lãnh đạo.
Ở tuổi ngoài 80, Sculley không còn trực tiếp điều hành doanh nghiệp nhưng vẫn thỉnh thoảng xuất hiện tại các sự kiện công nghệ. Ông quan tâm đến trí tuệ nhân tạo, mô hình thuê bao và sự chuyển dịch từ ứng dụng truyền thống sang các trợ lý AI.
Dù có một sự nghiệp dài sau Apple, Sculley vẫn khó thoát khỏi danh xưng “người khiến Steve Jobs rời công ty”. Chiến thắng trong phòng họp năm 1985 trở thành quyết định ông phải giải thích và nuối tiếc trong phần lớn cuộc đời còn lại.
