Tọa đàm 'Đô thị thi ca' tại TP.HCM: Hơi thở đô thị trong dòng chảy thơ Việt
Sáng ngày 27/2, Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Đô thị thi ca", thu hút đông đảo các nhà thơ và nhà phê bình tham dự. Sự kiện này nằm trong khuôn khổ Ngày thơ Việt Nam tại Thành phố, với chủ đề "Tiếng gọi đô thị mới", diễn ra vào ngày 25/02/2026, nhằm tôn vinh và thảo luận về sự phát triển của thi ca trong bối cảnh đô thị hóa.
Dòng chủ lưu thơ Việt và sự bổ sung của hơi thở đô thị
Phát biểu đề dẫn tại buổi tọa đàm, nhà thơ Lê Thiếu Nhơn, Trưởng ban Nhà văn trẻ của Hội Nhà văn TP.HCM, nhận định rằng dòng chủ lưu thơ Việt vẫn mang đậm chất thương nhớ đồng quê. Những hình ảnh quen thuộc như bến nước, con đò, cánh đồng, lũy tre, và mái đình tiếp tục là nguồn cảm hứng sáng tạo chính trong thơ Việt từ năm 1975 đến nay.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng nhiều thế hệ nhà thơ tại TP.HCM đã bổ sung vào dòng chảy thi ca một hơi thở đô thị tươi mới. Một trường thẩm mỹ thơ đô thị đã xuất hiện qua tác phẩm của các tác giả như Triệu Từ Truyền, Trần Hữu Dũng, Vũ Trọng Quang, Thảo Phương, Phạm Thị Ngọc Liên, Ly Hoàng Ly, Đoàn Vị Thượng, Trần Lê Khánh, Nguyễn Phong Việt, Ngô Thị Hạnh, Nguyễn Đăng Khoa, Nguyệt Phạm, và Minh Anh.
"Đặc biệt, không thể không nhắc đến chất phóng túng bụi bặm của Bùi Chí Vinh, đã trở thành một hiện tượng thơ đô thị độc đáo", nhà thơ Lê Thiếu Nhơn chia sẻ.
Diện mạo thi ca phương nam và những thể nghiệm đương đại
Nhà thơ Trần Đức Tín, trong phần trình bày của mình, đã nêu lên diện mạo của thi ca TP.HCM nói riêng và phương nam nói chung. Ông ví von hành trình này như những đợt sóng kế tiếp nhau trên cùng một dòng chảy, "tuy nhiên, sóng sau không xóa sóng trước mà chỉ làm dày thêm cho diện mạo thi ca".
Ông nhấn mạnh: "Điều đáng quý nhất có lẽ là, thơ phương nam vẫn giữ được nhịp đập riêng của mình. Dù đô thị hóa, dù số hóa, dù thể nghiệm đến đâu, ta vẫn nhận ra một cảm thức mềm mại nhưng không yếu đuối, suy tư nhưng không cực đoan, gần gũi mà không dễ dãi".
Theo nhà phê bình Hà Thanh Vân, thơ đương đại tại TP.HCM có xu hướng tìm đến thơ tự do, thơ văn xuôi, hoặc những cấu trúc phi tuyến tính. Bà nhận định rằng trong các thể nghiệm của một số nhà thơ, ranh giới giữa thơ và văn xuôi, cũng như giữa thơ và các loại hình nghệ thuật khác, đang bị phá vỡ, tạo ra một không gian diễn xướng của ngôn từ thay vì một văn bản đọc truyền thống.
Bà cũng cho biết thêm: "Tư duy thơ và hình ảnh thơ trong đô thị đương đại còn mang tính trực giác và điện ảnh. Ảnh hưởng của văn hóa thị giác đã tác động sâu sắc đến cách kiến tạo hình ảnh trong thơ đô thị".
Những trăn trở và thách thức của thơ đô thị hiện nay
Nhà thơ Nguyễn Vũ Quỳnh đã trình bày tham luận, trong đó ông khẳng định rằng các nhà thơ đang sinh sống và công tác tại TP.HCM đã góp phần làm nên dòng sông thơ xanh mát trong văn học nước nhà. Tuy nhiên, ông cũng bày tỏ lo ngại khi nhìn lại chặng đường thơ 40 năm đổi mới.
Ông cho biết: "Diện mạo thơ hiện nay của Thành phố Hồ Chí Minh phong phú và đa dạng. Nhiều lắm những người làm thơ, nhưng thơ hay tạo nên sức cuốn hút thì hiếm lắm. Nhiều người chỉ phản ánh tâm tư bé mọn của mình, viết chưa vượt qua được cái tôi của họ, khiến sợi dây gắn kết với cộng đồng vô cùng mong manh".
Ông cũng nhận xét rằng thơ của thời điểm hiện tại chưa chiếm lĩnh được tình cảm của bạn đọc so với thơ xuất bản từ năm 2000 về trước, và sự phát triển tầm vóc cao trong thơ thành phố vẫn còn hạn chế.
Buổi tọa đàm cũng đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng, chẳng hạn như:
- Thơ TP.HCM đang cần những trợ lực cụ thể gì?
- Nguyên nhân nào dẫn đến thực trạng ít ỏi tiếng nói nghiêm túc trong lĩnh vực nghiên cứu và giới thiệu thơ?
- Tìm đâu một diễn đàn thơ thật sự có chất lượng cho đô thị hơn 14 triệu dân?
- TP.HCM, với vị thế dẫn đầu cả nước về kinh tế, có thể xây dựng một quỹ hỗ trợ để dịch thuật và quảng bá thơ Việt ra thế giới không?
Định hướng tương lai từ Hội Nhà văn TP.HCM
Phát biểu tại buổi tọa đàm, nhà văn Trầm Hương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà văn TP.HCM, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa thơ ca đến gần hơn với cuộc sống thực. Bà cho rằng đây không chỉ là con đường giúp các nhà thơ tìm được nguồn cảm hứng sáng tạo, mà còn góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và đời sống tinh thần của người dân.
Bà Trầm Hương khẳng định: "Thời gian tới, Hội Nhà văn Thành phố sẽ có những chương trình, kế hoạch cụ thể nhằm thúc đẩy sự gắn kết giữa thơ ca và công chúng, góp phần nuôi dưỡng và phát triển văn hóa tinh thần của nhân dân".
Thi ca luôn đồng hành với nhịp sống đô thị, và công chúng ngày càng đặt ra nhiều đòi hỏi khắt khe hơn với các nhà thơ. Trách nhiệm của họ không chỉ là sáng tạo, mà còn phải đáp ứng được kỳ vọng của độc giả trong một xã hội đang không ngừng biến đổi.
