Dự án 'Sợi chỉ thời gian' hồi sinh nghệ thuật thêu tay truyền thống Việt Nam
Nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm, với hơn 15 năm nghiên cứu và phục dựng kỹ thuật thêu truyền thống, đã khởi xướng dự án nghệ thuật cộng đồng "Sợi chỉ thời gian". Dự án này không chỉ góp phần đưa nghệ thuật thêu tay truyền thống Việt Nam trở nên sinh động hơn mà còn thu hút sự quan tâm của lớp trẻ, biến nó thành một loại hình nghệ thuật thị giác trong đời sống mỹ thuật đương đại.
Hành trình từ nghiên cứu đến lan tỏa
Tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Phạm Ngọc Trâm đã dành nhiều năm tìm tòi, ứng dụng tri thức về tơ, lụa và màu nhuộm tự nhiên. Điều này giúp cô mở rộng khả năng biểu đạt và định hình phong cách cá nhân độc đáo. Bên cạnh hoạt động sáng tác, Trâm thường xuyên tổ chức các chuyên đề giảng dạy về thêu ở trong và ngoài nước, góp phần lan tỏa hiểu biết về nghề thêu truyền thống và đưa kỹ thuật này tiếp cận rộng rãi trong không gian sáng tạo quốc tế.
Kết nối ký ức Hà Nội qua từng đường kim mũi chỉ
Dự án "Sợi chỉ thời gian" mở ra hành trình sưu tầm và hệ thống hóa ký ức thêu thùa, khâu vá trong nếp nhà Hà Nội xưa. Chương trình được triển khai với sự phối hợp của Ủy ban nhân dân phường Cửa Nam và Trường Trung học cơ sở Trưng Vương. Hoạt động mở đầu diễn ra tại trường này với buổi trò chuyện về nghệ thuật thêu thời Đông Dương và câu chuyện về trường nữ sinh Đồng Khánh. Không gian lớp nữ công xưa được tái hiện, cho phép người tham dự trực tiếp trải nghiệm việc thêu thùa, khâu vá như một phần trong chương trình giáo dục nữ sinh truyền thống.
Sức sống bền bỉ giữa đời sống hiện đại
Sau sự kiện mở màn, dự án đã phát động cộng đồng chia sẻ kỷ vật và ký ức thêu thùa, may vá. Những vật phẩm như chiếc khăn tay, hộp đựng kim chỉ, mảnh áo được vá lại, vỏ gối thêu hình đôi chim... ngày càng phong phú, chứa đựng sự tần tảo và yêu thương. Các kỷ vật này trở thành mảnh ghép quý giá của đời sống Hà Nội qua nhiều giai đoạn lịch sử, khắc họa rõ nét vai trò của người phụ nữ trong giáo dục con cháu và gìn giữ nếp nhà.
Lan tỏa giá trị qua các hoạt động thực hành
Trong chuỗi hoạt động đón Xuân Bính Ngọ 2026, chương trình "Sắc xuân mới cho tấm áo cũ" đã thu hút đông đảo bạn trẻ cùng các bà và các mẹ tham gia. Nhiều em lần đầu tập xâu kim, học khâu lướt, thêu đột, vá áo len... dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm. Qua từng thao tác đơn giản, ký ức về chiếc áo thời bao cấp được mẹ thêu bông hoa hay chiếc quần với những miếng "tích kê" do bà khâu được nhắc lại đầy xúc động. Những câu chuyện liên thế hệ không chỉ chuyển tải giá trị văn hóa và tình cảm gia đình mà còn cho thấy sức sống bền bỉ của kỹ thuật thêu truyền thống giữa đời sống hiện đại.
Hướng đến tương lai với triển lãm và số hóa
Tiếp nối hành trình, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm sẽ cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ sĩ và giáo viên thảo luận giải pháp ứng dụng nghệ thuật vào giáo dục di sản và kết nối cộng đồng. Hệ thống tư liệu sưu tầm từ dự án sẽ được biên tập và xây dựng thành nội dung cho triển lãm cộng đồng dự kiến tổ chức vào tháng 3 tại Trường Trung học cơ sở Trưng Vương. Không gian triển lãm sẽ trưng bày hiện vật thêu, hình ảnh và tư liệu do cộng đồng chia sẻ, kèm theo các tác phẩm nghệ thuật đa phương tiện. Sau sự kiện, toàn bộ dữ liệu sẽ được số hóa để hình thành kho lưu trữ phục vụ nghiên cứu và giới thiệu tại các không gian văn hóa trong và ngoài nước, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và khẳng định vị trí của nghệ thuật thêu truyền thống Việt Nam.
