NSND Tạ Tuấn Minh: Sân khấu cần đổi mới tư duy để vượt thách thức công nghệ
Trong bối cảnh công nghệ giải trí phát triển mạnh mẽ, sân khấu vẫn giữ được sức hấp dẫn riêng biệt, mang lại những giá trị tinh thần sâu sắc mà không thể thay thế bởi màn hình hay trí tuệ nhân tạo. Theo đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh, đổi mới phải bắt đầu từ tư duy của người nghệ sĩ để thích ứng với thời đại.
Vị thế "độc bản" của sân khấu trong thời đại số
NSND Tạ Tuấn Minh cho rằng, sân khấu đang đối mặt với thử thách "sinh tồn" nhưng tự hào về sức mạnh nội sinh. Trong khi không thể cạnh tranh về tốc độ hay tiện lợi với các nền tảng như TikTok hay YouTube, sân khấu vẫn là "thánh đường" của sự tương tác trực tiếp, nơi năng lượng và cảm xúc thực sự luân chuyển giữa diễn viên và khán giả. Ông nhận định sân khấu đang chuyển từ vị thế "độc tôn" sang "nghệ thuật cao cấp", kén khán giả hơn nhưng mang giá trị tinh thần độc đáo.
Tác động của Nghị quyết 80 đến nghệ thuật truyền thống
Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ban hành ngày 7/1, được xem như "luồng gió mới" cho nghệ sĩ. Việc nhấn mạnh cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo và trọng dụng tài năng sẽ bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật truyền thống và thúc đẩy sự phá cách trong đương đại. Điều này tạo động lực và sự tin tưởng, giúp nghệ sĩ yên tâm sáng tạo.
Điểm yếu và giải pháp cho sân khấu hiện nay
Theo NSND Tạ Tuấn Minh, khâu yếu nhất của sân khấu hiện nay là kịch bản và công tác phê bình. Ông chỉ ra sự thiếu vắng những kịch bản mang hơi thở thời đại 4.0 nhưng vẫn giữ bản sắc dân tộc, cùng với việc nhiều vở diễn vẫn quẩn quanh với mô-típ cũ kỹ. Sự thiếu vắng nhà phê bình sắc sảo cũng khiến nghệ sĩ bị "mông lung" giữa lời khen xã giao và sự quay lưng của khán giả trẻ.
Ứng dụng công nghệ và thách thức tích hợp
Mặc dù công nghệ hiện đại như màn hình LED, Mapping 3D có thể hỗ trợ sáng tạo, sân khấu Việt Nam vẫn chủ yếu theo phương thức truyền thống. NSND Tạ Tuấn Minh nhấn mạnh rằng công nghệ chỉ là công cụ, và cái khó nằm ở tư duy tích hợp. Ông cảnh báo không nên lạm dụng công nghệ để "đánh lừa cảm xúc", mà cần sử dụng nó để phục vụ cảm xúc diễn viên và hiệu quả thẩm mỹ cho khán giả, tránh làm mất đặc trưng của sân khấu.
Thu hút nhân tài và phát triển nguồn lực
Vấn đề thiếu động lực dài hạn cho người trẻ theo học nghệ thuật truyền thống được NSND Tạ Tuấn Minh chỉ ra là do sự vênh nhau giữa đào tạo và đầu ra. Ông đề xuất các giải pháp như:
- Cải thiện thu nhập: Bảo đảm nghệ sĩ sống được bằng nghề mà không cần chạy show bên ngoài quá nhiều.
- Đầu tư cơ sở vật chất: Xây dựng rạp hát hiện đại, chuẩn quốc tế để tạo môi trường chuyên nghiệp.
- Cơ chế đặc cách: Giao vai chính và vở lớn cho đạo diễn, diễn viên trẻ tài năng thay vì chờ đợi lâu năm.
Chiến lược sân khấu học đường và hướng đổi mới
Các chương trình đưa sân khấu đến học đường đã có kết quả khả quan, xóa bỏ định kiến về sự "khô khan". Tuy nhiên, NSND Tạ Tuấn Minh cho rằng cần biến nó thành phần giáo dục thẩm mỹ định kỳ, không chỉ dừng ở buổi diễn giao lưu. Ông nhấn mạnh đổi mới quan trọng nhất là tác phẩm và tư duy tiếp cận khán giả, bao gồm:
- Chủ động quảng bá trên mạng xã hội và thiết kế trailer, poster hấp dẫn.
- Rút ngắn thời lượng vở diễn nhưng tăng cường độ nén cảm xúc và giá trị nghệ thuật.
- "Trẻ hóa" sân khấu bằng ngôn ngữ phù hợp với thế hệ Gen Z và Gen Alpha, nhưng không chạy theo thị hiếu tầm thường.
NSND Tạ Tuấn Minh kết luận: "Chúng ta không thể bảo thủ mãi, phải dám chấp nhận cái mới và phá cách. Đôi khi, phải dám nhảy xuống bờ vực thì đôi cánh mới xuất hiện được."
