Nhà văn Trương Quang Đệ ở tuổi 91: Bút lực dồi dào và di sản văn chương 'Ngõ hẹp'
Mới đây, nhà giáo, nhà văn Trương Quang Đệ đã hoàn thành tập truyện 'Ngõ hẹp', khiến độc giả ngỡ ngàng bởi lối hành văn chuẩn mực và những chiêm nghiệm nhân sinh sâu sắc của một người đã bước qua tuổi 90. Sinh năm 1935, mùa xuân này ông tròn 91 tuổi, nhưng bút lực vẫn không ngừng nghỉ, tiếp tục mở ra những hành trình mới bằng con chữ. Suốt 10 năm qua, cứ mỗi độ xuân về, ông lại lặng lẽ gửi đến bạn đọc và các thế hệ sinh viên một tác phẩm mới, tạo nên một nhịp điệu đẹp đẽ của thời gian.
Hành trình từ thầy giáo dạy toán đến nhà ngôn ngữ học uyên bác
Xuất thân từ một gia đình trí thức kháng chiến bên dòng sông Bến Hải, Trương Quang Đệ khởi đầu sự nghiệp với vai trò thầy giáo dạy toán. Tuy nhiên, ông đã dũng cảm chuyển hướng sang nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa Pháp, một bước ngoặt thể hiện bản lĩnh trí thức dám đi đến tận cùng con đường đã chọn. Nền tảng tư duy logic từ toán học đã giúp ông tiếp cận ngôn ngữ với tinh thần hệ thống, chuẩn xác và khoa học, từ đó trở thành nhà ngôn ngữ học uy tín, đảm nhiệm cương vị Trưởng khoa Ngoại ngữ Trường Đại học Sư phạm Huế.
Với tư cách chuyên gia và dịch giả, ông âm thầm xây dựng những nhịp cầu văn hóa bền bỉ: đào tạo giáo viên, chủ biên sách giáo khoa tiếng Pháp, và chuyển ngữ các tác phẩm như 'Balzac và cô thợ may Trung Hoa bé nhỏ' hay công trình triết học 'Đại tượng vô hình'. Mỗi công việc đều toát lên tinh thần lao động cẩn trọng và tình yêu văn hóa không vụ lợi.
Tập truyện 'Ngõ hẹp': Di sản tinh thần của một nhân cách lớn
Tập truyện 'Ngõ hẹp', do Nhà xuất bản Phụ nữ ấn hành, không chỉ là một cuốn sách mà còn là di sản tinh thần quý giá mà nhà văn Trương Quang Đệ gửi lại cho hậu thế. Tác phẩm này mang đến những chiêm nghiệm cận cảnh về nhân sinh, với cái tên gợi lên một không gian nhỏ bé, nơi con người buộc phải đi chậm lại để lắng nghe tiếng bước chân mình. Trong truyện, độc giả bắt gặp sự giao thoa tư tưởng giữa triết lý định mệnh của Truyện Kiều và tinh thần nhân bản phương Tây từ các tác giả như André Gide hay Dostoevsky.
Những suy tư này không hề khô cứng mà thấm đẫm vào câu chuyện đời thường của các nhân vật như Thu Phong, Thành, Thùy Như, Khôi, kết thúc bằng thông điệp giản dị mà sâu xa: mọi thứ trên đời có thể qua đi, chỉ tình thương là còn mãi. Truyện cuối 'Nỗi lòng nguồn cội' dẫn người đọc trở về miền ký ức xa xăm, nơi những số phận trôi nổi giữa dâu bể, với bi thương và mất mát, nhưng khát vọng sống và tình yêu con người vẫn âm thầm vươn lên.
Dòng chảy văn chương không ngừng nghỉ
Sự nghiệp văn chương của Trương Quang Đệ là một dòng chảy liên tục qua nhiều thể loại. Tập truyện ngắn 'Linh hồn phiêu bạt' (Nhà xuất bản Văn hóa Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) đan xen thực và ảo như những lớp sóng trong ký ức, phản ánh bóng dáng làng Mai Xá và những phận người đi qua chiến tranh. Mùa xuân 2025, ông để lại dấu ấn sâu sắc với cuốn sách 'Một giấc mơ qua hai thế kỷ', một cuộc đối thoại lặng lẽ giữa con người và thời gian, thể hiện những trăn trở về giáo dục, thân phận và biến thiên lịch sử.
Lối hành văn của ông nhẹ nhàng mà thấm sâu, bay bổng mà vẫn giàu tính học thuật, như mưa xuân thấm đất. Sự hòa quyện giữa tư duy duy lý của một trí thức và trái tim đa cảm của một nghệ sĩ đã tạo nên những trang viết đẹp đến nao lòng. Ở tuổi ngoài 90, ông vẫn cặm cụi bên trang viết như người gieo hạt, mỗi con chữ là một hạt giống, mỗi tác phẩm là một mùa gieo trồng.
Nhà giáo, nhà văn Trương Quang Đệ là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ trí thức vàng: tinh tế, uyên bác và bền bỉ. Ông không chỉ vượt lên thời gian để trao lại kiến thức uyên bác mà còn mang đến những kinh nghiệm đường đời và tình yêu khôn nguôi với cuộc sống, thật đáng trân trọng và khâm phục.
