Nghệ sĩ Thanh Phương sinh năm 1999, hiện công tác tại đoàn Tuồng, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam. Dù tuổi đời còn trẻ, cô đã giành nhiều huy chương Vàng, Bạc tại các cuộc thi sân khấu toàn quốc; năm 2023, cô được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh là 'Gương mặt nghệ sĩ tiêu biểu'. Không chỉ gắn bó với tuồng, Thanh Phương còn theo đuổi DJ như một không gian nghệ thuật khác. Từ sự giao thoa ấy, cô trở thành nghệ sĩ đầu tiên mang tuồng lên sân khấu 1900 Le Théâtre - một không gian nightlife trên phố Tạ Hiện, nơi từng gắn với dấu tích của Rạp Tuồng Quảng Lạc. Sự xuất hiện của nữ tướng Đào Tam Xuân giữa ánh đèn, tiếng bass và chuyển động của khán giả trẻ không đơn thuần là thử nghiệm thị giác, mà còn là cách đặt ra cuộc đối thoại mới giữa thế hệ trẻ và tuồng.
Ký ức đầu tiên về tuồng
Thanh Phương chia sẻ: 'Ký ức của mình về tuồng là từ khi còn rất nhỏ. Sinh ra và lớn lên tại làng Phú Mẫn (Bắc Ninh), nơi có đoàn tuồng do các cô, các bác trong làng lập nên. Mẹ mình rất thích tuồng và thường xuyên bế mình đi theo tập luyện. Mình nhớ mãi khi các bác và mẹ tập trích đoạn nữ tướng Đào Tam Xuân, đến đoạn Đào Tam Xuân đề cờ có câu: 'Bớ Tam Lang, chồng ta chết, con ta cũng chết'. Hồi đó mình còn nói ngọng nên hát thành 'bới khoai lang', các bác, các cô cứ trêu mãi. Đó là ký ức đầu tiên mà đến tận bây giờ mình vẫn không quên.'
Khó khăn khi theo đuổi tuồng
Là người trẻ, Thanh Phương gặp nhiều khó khăn khi học tuồng: 'Thứ nhất, khi bắt đầu học tuồng chuyên nghiệp chưa tròn 15 tuổi, phải xa gia đình, vào Hà Nội học và tự lo mọi thứ. Thứ hai, tuồng rất khó, hội tụ cả hát, múa, diễn. Khi mới học, mình còn non nớt, chưa đủ trải đời, nên lo lắng không biết liệu mình có thể trở thành diễn viên giỏi không. Thứ ba là về kinh tế. Tuồng vất vả nhưng không mang lại thu nhập ổn định, khiến mình lo lắng cho tương lai.'
Áp lực từ tiêu chuẩn 'thanh – sắc – thục – tinh – khí – thần'
Thanh Phương cho biết cả 6 chữ đều là áp lực. 'Thanh' là giọng hát, không phải luyện là hay mà cần trời phú. 'Sắc' là sắc vóc, phải có duyên với sân khấu. 'Thục' là sự thuần thục, đòi hỏi chăm chỉ. 'Tinh' là tinh anh để học hỏi từ thầy. 'Khí' là khí chất, không phải ai cũng có. 'Thần' là thần thái, cần tài năng để lột tả vai diễn. Với mình, ngoài nỗ lực, cần được Tổ nghiệp chọn mới thể hiện trọn vẹn.'
Sự giao thoa giữa tuồng và DJ
Thanh Phương cảm thấy cả hai môn nghệ thuật đều thể hiện bản chất con người mình. 'Dù một cái là truyền thống, một cái mang tính thời đại, nhưng cả DJ và tuồng đều cần sự bùng cháy trên sân khấu. Học DJ giúp mình chắc nhịp hơn khi hát tuồng. Làm DJ mang lại sự mới mẻ, trẻ trung, giúp mình hòa quyện khi đảm nhận vai diễn hiện đại trong tuồng.'
Đưa tuồng vào nightlife: Áp lực và vượt qua
Khi quyết định làm DJ, Thanh Phương đã phải đối mặt với áp lực từ những người lo sợ cô sẽ phá mất nghệ thuật tuồng. 'Khi mang tuồng đến sân khấu 1900, mình nghĩ đơn giản là nghệ thuật tuồng nếu cứ giữ mãi màu sắc cũ kỹ thì không thể tiếp cận thời đại mới. Mình phải dám bước ra khỏi vùng an toàn. Mình không làm gì sai lệch, vẫn giữ nguyên bản sắc tuồng, chỉ là mang hình ảnh đó đến sân khấu gần gũi với các bạn trẻ hơn.'
Lựa chọn hình tượng nữ tướng Đào Tam Xuân
Thanh Phương giải thích: 'Nữ tướng Đào Tam Xuân là vai diễn kinh điển nhất của tuồng miền Bắc, mang đậm chất tuồng. Câu chuyện về một nữ tướng có ý chí kiên cường, bất khuất. Giới trẻ hiện nay, đặc biệt là các bạn nữ, đều có nhận thức về giá trị bản thân, hướng đến sự độc lập. Nhân vật này là hình mẫu lý tưởng để các bạn trẻ học hỏi.'
Đối thoại giữa quá khứ và hiện tại
Thanh Phương mong người trẻ đến với tuồng với tâm thế thoải mái nhất. 'Lời thoại của tuồng trước đây diễn cho vua chúa xem, nên rất có ý, người xem phải sâu sắc mới hiểu. Mình chỉ mong khán giả cứ thoải mái đến xem để dần hiểu và yêu thích. Sau mỗi vở tuồng, mình muốn khán giả thấy rằng nghệ thuật truyền thống vẫn đang tồn tại, vẫn có những nghệ sĩ giữ gìn và sẽ sống mãi.'
Tuồng: Di sản cần gìn giữ hay nghệ thuật sống?
Thanh Phương chia sẻ: 'Mỗi người có một cách yêu nước riêng, yêu và bảo tồn di sản văn hóa cũng là một cách yêu nước. Khán giả trẻ cần chung tay với các nghệ sĩ để giữ gìn và bảo tồn tuồng. Nếu chỉ có nghệ sĩ diễn mà không có khán giả xem, thì không thể bảo tồn được văn hóa. Mình hy vọng các nghệ sĩ trên sân khấu truyền thống vẫn giữ được lửa nghề và khán giả luôn yêu thương để nghệ thuật truyền thống Việt Nam sống mãi cùng thời đại.'
