Đông Kinh Cổ Nhạc: Hồn dân tộc vang vọng giữa phố cổ Hà Nội
Trong không gian ấm cúng tại tầng 3 của Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội, nằm ở số 50 Đào Duy Từ, những buổi diễn của nhóm Đông Kinh Cổ Nhạc thường mở ra một thế giới âm nhạc thuần khiết và đầy cảm xúc. Không cần đến sân khấu lộng lẫy, không có bục bệ cầu kỳ hay thiết bị khuếch đại âm thanh hiện đại, tất cả chỉ tập trung vào những điệu đàn dân tộc và lời ca mộc mạc. Âm nhạc ở đây chạm đến sự tĩnh lặng của không gian bằng trạng thái nguyên bản nhất, tạo nên một trải nghiệm chân thực và gần gũi hiếm có.
Không gian diễn đậm chất đình làng xưa
Ở khoảng cách gần, khán giả không chỉ cảm nhận được từng ánh mắt, nét mặt biểu cảm của các nghệ sĩ, mà còn có thể lắng nghe những rung động tinh tế của thanh âm. Khi thì là sự sâu lắng, trang trọng của ca trù; khi lại là nét trữ tình, ngọt ngào của chèo; lúc khác lại là vẻ mộc mạc, đời thường của xẩm. Chính sự gần gũi này khiến nhiều người liên tưởng đến không gian đình làng xưa, nơi âm nhạc là một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng.
Trong suốt thời gian qua, Đông Kinh Cổ Nhạc luôn giữ vững tinh thần tôn trọng tối đa tính chân thực và mộc mạc của âm nhạc dân tộc. Từ không gian trình diễn đơn sơ đến lối đàn, hát nhạc cổ, mọi yếu tố đều hướng đến việc bảo tồn nguyên bản. Những buổi diễn đều đặn với tên gọi “Chuyện nhạc phố cổ” đã dần biến địa chỉ 50 Đào Duy Từ trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc cho những người yêu mến âm nhạc cổ truyền tại Hà Nội.
Sự gắn bó của các nghệ sĩ gạo cội
Dù hoạt động không vì mục tiêu doanh thu và các chương trình đều mở cửa tự do, chỉ nhận sự hỗ trợ địa điểm từ Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội, nhóm vẫn quy tụ được sự tham gia bền bỉ của nhiều nghệ sĩ gạo cội. Trong số đó có các Nghệ sĩ Nhân dân như Mạnh Phóng, Mẫn Thu, Thanh Hoài, Xuân Hoạch, Thanh Bình, Minh Gái, Thúy Ngần, Hồng Khiêm, cùng sự góp mặt của một số giảng viên trẻ từ Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.
Ngoài ra, nhóm còn đồng hành thường xuyên với các nghệ nhân nổi tiếng như Đại lão ca nương Nguyễn Thị Khướu, Nghệ nhân ca Huế Thanh Tâm, và Nghệ nhân Nhã nhạc cung đình Trần Thảo. Theo nghệ sĩ Đàm Quang Minh, Trưởng nhóm Đông Kinh Cổ Nhạc, sự gắn bó đặc biệt này xuất phát từ cái tình và cái tâm mà mỗi nghệ sĩ dành cho âm nhạc dân tộc. Mỗi lần bước ra sân khấu, họ không chỉ đơn thuần là người trình diễn, mà còn là những người gìn giữ, trao truyền và lan tỏa vẻ đẹp của âm nhạc truyền thống cha ông.
Hành trình từ Pháp về Việt Nam của nghệ sĩ Đàm Quang Minh
Là Việt kiều Pháp, nghệ sĩ Đàm Quang Minh đã sớm nuôi dưỡng đam mê với âm nhạc dân tộc Việt Nam. Từ nhỏ, ông may mắn được gặp gỡ các nghệ nhân như Quách Thị Hồ và Nguyễn Thị Phúc, đồng thời được bố nuôi là nhà thơ Ngô Linh Ngọc bồi đắp tình yêu nghệ thuật truyền thống. Khi sang Pháp, ông lại có cơ hội gần gũi với Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê và nhà soạn nhạc Tôn Thất Tiết, giúp tình yêu với tiếng đàn, điệu hát cha ông ngày càng được nuôi dưỡng sâu sắc.
Sau này, Đàm Quang Minh quyết định rời nước Pháp để trở về Việt Nam, cùng cố nhạc sĩ Vũ Nhật Tân – người bạn thân thiết, thành lập nhóm Đông Kinh Cổ Nhạc vào năm 2014. Nhóm ra đời từ sự hợp tác với nghệ sĩ Hương Thanh trong chương trình đưa âm nhạc cổ truyền Việt Nam sang Pháp biểu diễn, thuộc khuôn khổ Năm Việt Nam tại Pháp. Sau khi hoàn thành hai đêm diễn, nhóm trở về Việt Nam và chính thức ra mắt công chúng qua đêm nhạc “Tiếng trúc tiếng tơ” tại Viện Pháp, Hà Nội.
Theo nghệ sĩ Đàm Quang Minh, cái tên “Đông Kinh” không chỉ nhắc đến kinh đô Thăng Long thời Lê, mà còn là cách gọi của phương Tây dành cho miền bắc nước ta. Cái tên này vừa hàm chứa chiều sâu văn hóa Thăng Long, vừa tạo sự gần gũi với bạn bè quốc tế, thể hiện tầm nhìn kết nối văn hóa dân tộc với thế giới.
Đối thoại với cuộc sống hiện đại
Bên cạnh việc phục dựng và trình diễn âm nhạc cổ truyền, Đông Kinh Cổ Nhạc còn không ngừng tìm cách khai phá vẻ đẹp của nhạc cổ thông qua sự cộng hưởng với các ngôn ngữ nghệ thuật khác. Nhiều lần, khán giả đã vỡ òa cảm xúc khi chứng kiến những chất liệu tưởng chừng khó kết hợp lại tạo nên sự gặp gỡ “ngọt lịm” với nhạc cổ. Ví dụ, ca từ của Trịnh Công Sơn được lồng vào âm nhạc cổ truyền Huế, tạo nên sự hòa quyện vừa lạ vừa quen; hay âm nhạc truyền thống được kết hợp với thi ca Đức, hoặc vang lên đầy táo bạo cùng âm nhạc cách mạng.
Đây chính là cách mà Đông Kinh Cổ Nhạc mở rộng biên giới sáng tạo cho âm nhạc cổ truyền, giúp những thanh âm dân tộc không chỉ là di sản của quá khứ, mà còn liên tục vận động và hòa nhịp cùng hơi thở đương đại. Nghệ sĩ Đàm Quang Minh, người được mệnh danh là “sắp trò” của nhóm, đã dựa trên vốn hiểu biết sâu rộng về ngôn ngữ và lịch sử để chắt lọc, nhào nặn và sắp xếp các chất liệu khác nhau thành những làn điệu mang cấu trúc diễn xướng mới. Ông cho rằng trong tiếng Việt, thanh điệu chính là những nốt nhạc tự nhiên, và trong quá trình “sắp trò”, ông luôn lấy thanh điệu làm trục để lời ca vang lên tự nhiên như lời nói hằng ngày.
Không gian sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa
Gắn bó với Đông Kinh Cổ Nhạc từ những ngày đầu, Nghệ sĩ Nhân dân Minh Gái – gương mặt nổi bật của nghệ thuật tuồng Việt Nam – coi nơi đây không chỉ là sân khấu biểu diễn, mà còn là không gian sáng tạo đặc biệt cho nghệ thuật truyền thống. Dù nhóm hoạt động không vì mục tiêu doanh thu, bà cùng nhiều nghệ sĩ khác vẫn tận tâm gắn bó bởi niềm hạnh phúc được sống với nghề và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc.
Bà chia sẻ rằng, chính từ nơi đây, bà đã có thêm những trải nghiệm nghệ thuật mới mẻ, như lần vào vai Hồ Nguyệt Cô trong trang phục áo dài thay vì trang phục tuồng truyền thống. Những làn điệu và trình thức đặc trưng của tuồng vẫn được giữ nguyên, trong khi phần trình diễn lại mang sắc thái gần gũi và hiện đại hơn. Điều này không chỉ làm giàu vốn nghề của bà, mà còn mở ra cơ hội học hỏi sâu hơn về nhiều loại hình nghệ thuật khác.
Trong quá trình mang âm nhạc dân tộc đến nhiều điểm diễn tại phố cổ Hà Nội, cũng như tại các trường học và trung tâm văn hóa trong và ngoài nước, Nghệ sĩ Nhân dân Minh Gái cùng các nghệ sĩ Đông Kinh Cổ Nhạc không giấu nổi xúc động khi chứng kiến nhiều bạn trẻ và cả du khách quốc tế chủ động tìm đến, bày tỏ nguyện vọng muốn học đàn, hát hoặc nghiên cứu về âm nhạc dân tộc Việt Nam. Với các thành viên của nhóm, đây chính là những “thù lao” đáng giá nhất, minh chứng cho nỗ lực không mệt mỏi của họ trên con đường gìn giữ và lan tỏa âm nhạc dân tộc.
Hướng đến tương lai với “Nhạc ta-Nhà phố”
Hơn 10 năm bền bỉ với “Chuyện nhạc phố cổ”, Đông Kinh Cổ Nhạc vẫn kiên định bước tiếp trên con đường đã chọn. Tuy nhiên, từ năm 2026, hành trình của nhóm sẽ rộng mở hơn với chuỗi chương trình mới mang tên “Nhạc ta-Nhà phố”. Dự án này nhằm khẳng định tinh thần đối thoại của “nhạc ta” – tức âm nhạc của cha ông, với “nhà phố” – biểu tượng của đời sống đô thị hiện đại.
Cái tên “Nhạc ta-Nhà phố” chính là lời khẳng định mạnh mẽ cho hướng đi mà nhóm đang theo đuổi, với mong muốn những thanh âm dân tộc không chỉ vang lên trong ký ức, mà còn tiếp tục vang ngân giữa dòng chảy cuộc sống hôm nay. Qua đó, Đông Kinh Cổ Nhạc hy vọng sẽ kết nối sâu sắc hơn nữa giữa truyền thống và hiện đại, đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với công chúng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.
