Tối cuối tuần qua, khán giả yêu nhạc cổ điển tại Hà Nội đã có mặt đông đủ tại Nhà hát Lớn để thưởng thức trọn vẹn vở opera "La Traviata" của Giuseppe Verdi – một trong những kiệt tác sân khấu vĩ đại nhất thế giới. Tác phẩm công diễn lần đầu vào năm 1853 tại Venice, tức đã 170 năm tính đến thời điểm đêm diễn lịch sử này diễn ra tại Thủ đô.
"La Traviata" (Người phụ nữ sa ngã) kể về mối tình giữa nàng kỹ nữ tài sắc Violetta Valéry và chàng thanh niên trẻ tuổi Alfredo Germont. Câu chuyện vượt qua khuôn khổ một bi kịch tình yêu để lên án sự hà khắc của các chuẩn mực xã hội thời bấy giờ. Verdi đã khéo léo phổ nhạc cho những cung bậc cảm xúc từ đam mê, hy sinh đến tuyệt vọng, tạo nên sức hút vượt thời gian.
Với âm nhạc đầy tính giai điệu, "La Traviata" nhanh chóng trở thành vở opera được biểu diễn nhiều nhất trên toàn thế giới chỉ sau vài thập kỷ. Các khúc aria như "Sempre libera", "Di Provenza il mar" hay "Addio del passato" đã đi vào lịch sử âm nhạc như những tuyệt tác bất hủ.
Đêm diễn lịch sử tại Nhà hát Lớn Hà Nội
Đêm diễn do Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam tổ chức, được đầu tư dàn dựng công phu với sự tham gia của gần 100 nghệ sĩ ở cả ba bộ phận dàn nhạc, hợp xướng và đội ngũ hát chính. Toàn bộ khâu thiết kế bối cảnh, phục trang được thực hiện bởi các họa sĩ Việt Nam, dựa trên các tư liệu gốc về sân khấu châu Âu thế kỷ 19.
Điểm nhấn của vở diễn nằm ở những màn song ca nổi tiếng giữa Violetta và Alfredo, nơi các nghệ sĩ phải phối hợp ăn ý cả về thanh nhạc lẫn biểu cảm sân khấu. Khó khăn lớn nhất đến từ việc hát bằng tiếng Ý – đòi hỏi người hát phải nắm vững âm nhạc và ngôn ngữ để truyền tải trọn vẹn ý đồ của nhà soạn nhạc. Thế nên, đêm diễn này được giới chuyên môn xem là phép thử khắt khe nhất bậc nhất cho chất lượng đào tạo thanh nhạc tại Việt Nam hiện nay.
Quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng
Theo tìm hiểu của phóng viên, ê-kíp đã dành nhiều tháng trời để chuẩn bị. Các nghệ sĩ trải qua những buổi tập luyện thanh nhạc căng thẳng với gia sư người Ý, học cách nhả chữ, nhấn nhá đúng chất bel canto. Dàn nhạc giao hưởng cũng có nhiều buổi hòa tấu cùng nhau trước khi bước vào tổng duyệt. Sự chau chuốt từng chi tiết ấy đã được đền đáp bằng chất lượng nghệ thuật cao trong suốt thời gian diễn ra vở diễn.
- Đêm công diễn chính thức kéo dài khoảng 3 giờ đồng hồ, gồm cả thời gian nghỉ giải lao.
- Hợp xướng của nhà hát góp mặt trong các cảnh quần chúng hoành tráng như bữa tiệc nhà Violetta hay cảnh hội hè tại Paris.
- Hệ thống âm thanh, ánh sáng được tăng cường nhằm đem đến trải nghiệm tốt nhất cho khán giả dù vở diễn không sử dụng khuếch đại âm lượng.
Bước ngoặt cho opera Việt
Giới chuyên môn nhận định rằng thành công của "La Traviata" là một cột mốc đáng nhớ, mở ra triển vọng cho việc dàn dựng các vở opera lớn ngay tại Việt Nam thay vì phải phụ thuộc vào hợp tác nước ngoài. Trước đây, các vở opera đỉnh cao thường cần sự góp mặt của nghệ sĩ khách mời quốc tế để đảm bảo chất lượng. Việc các nghệ sĩ Việt hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ khó khăn này chứng tỏ trình độ đã được nâng lên rõ rệt.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật, sự kiện còn mang ý nghĩa văn hóa khi giúp công chúng Việt tiếp cận một loại hình nghệ thuật bác học vốn ít phổ biến ở các nước đang phát triển. Opera không còn là thứ âm nhạc xa vời của riêng tầng lớp thượng lưu, mà trở thành món ăn tinh thần đáng giá cho tất cả khán giả yêu nhạc.
Khán giả Thủ đô và những dư âm
Ghi nhận của phóng viên tại hiện trường cho thấy khán giả đến rất đúng giờ và hầu hết ở lại cho đến màn hạ màn cuối cùng. Nhiều khán giả trẻ chia sẻ họ bị lay động bởi màn trình diễn "Addio del passato" – khoảnh khắc Violetta từ giã cuộc đời trong tiếng nhạc buồn thương. Sức lan tỏa của đêm diễn cũng được phản ánh qua các bài đăng trên mạng xã hội ngay sau khi chương trình kết thúc, cho thấy sự quan tâm của công chúng đối với opera đang có dấu hiệu tăng tiến.
Nhiều ý kiến cho rằng cần có thêm cơ chế hỗ trợ từ nhà nước và doanh nghiệp để nghệ thuật opera có thể phát triển bền vững. Chi phí dàn dựng một vở opera kinh điển thường rất tốn kém, từ tiền thuê bản quyền, phục trang đến cát-xê cho đội ngũ nghệ sĩ đông đảo. Nếu không có sự chung tay của cả cộng đồng, việc duy trì những sản phẩm chất lượng cao sẽ là bài toán khó.
Tương lai nào cho sân khấu opera nội địa?
Một tin vui là ngay sau "La Traviata", Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam đã công bố kế hoạch tiếp theo, tiếp tục mang những kiệt tác âm nhạc thế giới đến với công chúng Thủ đô. Các vở opera khác của Verdi cũng như của các nhà soạn nhạc như Puccini, Mozart đang được xem xét để đưa vào chương trình nghệ thuật trong thời gian tới.
Điều cần thiết lúc này là một chiến lược dài hạn, kết hợp giữa đào tạo trẻ, đầu tư chương trình và truyền thông quảng bá. Nếu làm được điều đó, "bước ngoặt lịch sử" của opera Việt Nam từ đêm diễn kiệt tác 170 năm tuổi này sẽ không chỉ là một kỷ niệm đẹp, mà còn là bệ phóng vững chắc cho những mùa diễn opera chất lượng hơn nữa tại Hà Nội trong tương lai.
