Ngôi nhà lịch sử và hầm bí mật
Từ năm 1966, ông Trần Văn Lai (bí danh Năm Lai), cán bộ Đội Biệt động 159, Quân khu Sài Gòn - Gia Định, đã mua căn nhà số 287/70 đường Phan Đình Phùng (nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Bàn Cờ, TP.HCM) và xây dựng hầm bí mật. Ngôi nhà được thiết kế gồm một hầm nổi để giấu các đồng chí hoạt động bí mật và một hầm ngầm để chứa vũ khí. Hầm chứa vũ khí có kích thước dài hơn 8 m, ngang 1,2 m, cao 2,5 m, với vách và nền hầm tô xi măng dày để chống thấm. Hầm có thể chứa khoảng 2 tấn vũ khí, có chỗ thông hơi và đường cống ngầm thông từ sau ra trước, có nắp lỗ ga để tạm rút hoặc chiến đấu với địch.
Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968
Năm 1967, sẵn sàng cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, hầm bí mật nhà ông Năm Lai được giao chứa vũ khí chuẩn bị cho Biệt động thành đánh Dinh Độc Lập. Giữa năm 1967, hầm hoàn thành và ông Năm Lai cùng đơn vị bảo đảm Biệt động Sài Gòn bắt đầu vận chuyển vũ khí về cất giấu. Tổng cộng hơn 2 tấn vũ khí gồm: 350 kg thuốc nổ, 10 súng AK với 3.000 viên đạn, 2 súng B.40 với 20 quả đạn, 1 súng ngắn, 50 lựu đạn... được cất giấu bí mật, sẵn sàng phục vụ cho lực lượng biệt động đánh mục tiêu Dinh Độc Lập.
Phát hiện và hậu quả
4 ngày sau trận đánh Dinh Độc Lập, địch phát hiện ra địa điểm xuất quân và cất giấu vũ khí tại số 287/70 đường Phan Đình Phùng. Chúng tổ chức phá cửa vào nhà, tịch thu nhà cửa và toàn bộ tài sản, truy lùng và treo giải thưởng trên các phương tiện thông tin để truy bắt ông Trần Văn Lai. Tổ chức đã cho phép ông tạm lui về Quảng Ngãi hoạt động. Thời gian sau, ông bị địch bắt, tra tấn dã man và đưa đi giam giữ tại nhà tù Quảng Ngãi.
Di tích và kỷ vật
Hầm bí mật chứa vũ khí của lực lượng Biệt động thành đánh Dinh Độc Lập tồn tại giữa trung tâm Sài Gòn, gây bất ngờ cho địch, thể hiện sự mưu trí, táo bạo. Di tích đã được Bộ Văn hóa xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia năm 1988. Hiện nay, trong ngôi nhà còn lưu giữ nhiều kỷ vật như súng AK, súng ngắn, xe Citroën biển số NCE-345 dùng để đưa vũ khí vào nội thành, quân phục, huân huy chương, máy chụp hình, kéo, khuôn đúc hạt nhựa kéo màn, và xe gắn máy được Đội 5 Biệt động sử dụng trong trận tấn công Dinh Độc Lập năm 1968.
