Tháng Bảy – tháng tri ân, chúng tôi thành kính đến nhà ông Trần Trung dâng nén tâm hương trước anh linh hai liệt sĩ Võ Tấn Thọ và Trần Sỹ Lực. Khác với mường tượng ban đầu, hai liệt sĩ được thờ cúng tại đây lại mang hai dòng họ khác nhau: họ Võ và họ Trần.
Hoàn cảnh đặc biệt của hai liệt sĩ
Qua lời kể của ông Trần Trung, liệt sĩ Võ Tấn Thọ sinh năm 1944 là con trai đầu của ông Trần Tuyền và bà Phan Thị Thủy; liệt sĩ Trần Sỹ Lực là con trai thứ. Ngoài hai liệt sĩ, gia đình còn có 4 người con, trong đó 3 gái và 1 trai. Dưới tác động của nạn đói năm 1945, ông Tuyền và bà Thủy không đủ điều kiện nuôi con trai đầu, nên ông Thọ được gia đình khác nhận nuôi lúc 2 tuổi, mang họ Võ và sống tại xã Thiên Lộc (nay là xã Can Lộc, Hà Tĩnh) đến khi nhập ngũ.
Ông Thọ hy sinh năm 1968 tại Quảng Trị, phần mộ được quy tập về nghĩa trang xã Can Lộc. Hiện việc hương khói do con trai cả Võ Tấn Hà (Can Lộc) chăm lo. Riêng liệt sĩ Trần Sỹ Lực hy sinh năm 1970 ở mặt trận phía nam, gia đình chưa tìm được phần mộ.
Cuộc gặp gỡ định mệnh
Bà Võ Thị Thảo, con út gia đình nhận nuôi ông Thọ, kể: Gia đình ông Võ Tôn Chỉ và bà Võ Thị Nậy hiếm muộn, trong một lần đi chợ huyện biết hoàn cảnh gia đình ông Trần Tuyền (Cổ Đạm) nên đã nhận ông Thọ làm con. Năm 1962, ông Thọ lập gia đình, sinh hai con trai, nhập ngũ năm 1967 và hy sinh tháng 2/1968.
“Thuở còn sống, anh Thọ luôn khát khao tìm về nguồn cội, nhưng do bố tôi mất sớm nên thông tin về nơi anh sinh ra không nhiều. Mãi đến năm 1967 khi có Đại đội thanh niên xung phong về Thiên Lộc, những thông tin chính xác mới được biết”, bà Thảo cho biết.
Cuộc hội ngộ đầy nước mắt
Bà Nguyễn Thị Tâm, con dâu liệt sĩ Võ Tấn Thọ, cho biết từ lúc bố chồng hy sinh, con cháu trong gia đình thường xuyên đi lại giữ mối liên hệ với dòng họ ở Cổ Đạm. “Cứ mỗi dịp lễ Tết, giỗ chạp, hai bên đều đi lại, thăm viếng nhau để thắt chặt tình cảm, thể hiện đạo hiếu 'Uống nước nhớ nguồn'”, bà Tâm chia sẻ.
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mỗi lần nhắc đến anh trai Võ Tấn Thọ, đôi mắt bà Trần Thị Cừ lại đỏ hoe. Bà là nữ thương binh, cựu thanh niên xung phong. Bà kể: Năm 1967, đơn vị bà hành quân về xã Thiên Lộc cũ. Đồng đội và bà con thấy khuôn mặt bà giống một người ở đây nên thường hỏi thăm. Khi bố đẻ vào chiến trường thăm con, mọi người thấy ngoại hình hai cha con giống hệt anh Võ Tấn Thọ nên dò hỏi. Bố bà trả lời: Năm 1946 vì hoàn cảnh khó khăn, con trai đầu được một người ở vùng chợ huyện nhận nuôi.
Từ thông tin đó, bà Trần Thị Cừ trực tiếp đến nhà ông Võ Tấn Thọ xác minh. Các tình tiết trùng khớp, hai người ngay lập tức nhận ra nhau. “Anh em gặp nhau nước mắt vỡ òa. Chiến tranh, đói kém có thể làm gián đoạn sự gắn kết nhưng không thể phai nhạt tình máu mủ. Anh em tôi cứ ôm chầm lấy nhau khóc”, bà Cừ nghẹn ngào.
Theo bà Cừ, sau cuộc gặp, bà dự định đưa anh trai về nhận tổ tiên, nhưng do chiến tranh Mỹ phá hoại miền Bắc, cấp trên hướng dẫn bà cung cấp thông tin, địa chỉ cho ông Thọ tự tìm đường về quê. “Sau lần về quê ấy, anh Thọ lên đường nhập ngũ và hy sinh anh dũng tại chiến trường Quảng Trị”. Bà Cừ cũng là thương binh và vợ của liệt sĩ Hồ Ước hy sinh năm 1969.
Kiến nghị truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng
Chiến tranh đã lùi xa nhưng sự hy sinh của các anh hùng, liệt sĩ chưa bao giờ là câu chuyện của quá khứ. Đảng, Nhà nước và nhân dân đã và đang thực hiện hiệu quả công tác đền ơn đáp nghĩa. Gia đình ông Trần Trung từng đề xuất truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng đối với bà Phan Thị Thủy – người có hai con ruột và một con rể là liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên do, tâm nguyện này chưa được hoàn thành. Đề nghị cấp có thẩm quyền sớm vào cuộc, xác minh, hỗ trợ gia đình thực hiện đúng quy trình truy tặng danh hiệu, thỏa di nguyện người đã mất và tâm nguyện của thân nhân các liệt sĩ.
