Họa sĩ Lê Trí Dũng: Hành trình từ người lính đến 'Lão Chăn Ngựa'
Nổi tiếng với những bức tranh ngựa đầy sức sống, họa sĩ Lê Trí Dũng được mệnh danh là 'Lão Chăn Ngựa'. Năm 2015, tôi có dịp gặp ông lần đầu thông qua anh Ngô Sỹ Nguyên, cựu pháo thủ xe tăng 390 - chiếc xe đầu tiên húc đổ cổng Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975. Trong cuộc gặp đó, ông không nói về ngựa mà kể về thời trai trẻ của một người lính.
Người lính cầm cọ trên chiến trường
Đầu năm 1972, khi còn là sinh viên năm cuối Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Lê Trí Dũng lên đường nhập ngũ. Ông trải qua nhiều đơn vị, đặc biệt gắn bó với Binh chủng Tăng - Thiết giáp. Vừa chiến đấu, vừa vẽ, ông trở thành một 'người lính cầm cọ' thực thụ. Thời đó, ông vẽ về những người lính ngoài mặt trận, bà mẹ hậu phương và các khoảnh khắc chiến tranh. 'Trong những năm tại chiến trường, tôi đã vẽ hàng trăm ký họa, đến nay vẫn lưu giữ được', họa sĩ chia sẻ.
Nguồn cảm hứng từ ngựa và chiến binh
Sau giải phóng miền Nam vài năm, ông rời quân ngũ để trở về với nghiệp vẽ. Bên cạnh đề tài chiến tranh, ông dành thời gian vẽ ngựa. Nguồn cảm hứng đến từ những câu chuyện tuổi thơ như Thánh Gióng, và hình ảnh người chiến binh với chiến mã trên sa trường. Ông từng làm thơ: 'Một người một ngựa một đơn thương/Một trái tim hồng một vấn vương...'.
Ông giải thích: 'Vẽ ngựa, ngựa của tôi ít khi đứng hay ăn cỏ mà nó phi, kết hợp với vòng tròn âm dương trên yên ngựa, với màu sắc để mang điềm lành. Năm Bính Ngọ, tôi vẽ con ngựa đỏ, theo phong thủy là hỏa thắng kim, mong một năm lấy lại niềm tin kinh tế, xã hội'.
Phong cách độc đáo trong tranh ngựa
Với Lê Trí Dũng, ngựa là con vật đẹp cả hình thức lẫn ý nghĩa biểu tượng. Ông vẽ nhiều tranh ngựa, mỗi con một vẻ, thường ở trạng thái động với chân không chạm đất, có xu hướng bay lên. Tranh của ông đa dạng về tích truyện, chất liệu và tạo hình. Ông say mê tạo phong cách riêng, không lẫn với ai.
Có ý kiến nhận xét, ngựa trong tranh Lê Trí Dũng mang đủ sắc thái: chiến mã trung thành, biểu tượng sức mạnh, khát vọng tự do. Những tạo hình này gắn với đời sống con người, giúp tranh ông có sức sống riêng.
Ấn phẩm 'Ngựa' và sự công nhận
Tháng 11/2025, tròn mười năm sau cuộc gặp đầu tiên, họa sĩ ra mắt ấn phẩm 'Ngựa' do Hội quán Di sản Việt Nam xuất bản, gồm 178 bức tranh với chủ đề 'Thánh Mã'. Ông Trần Thanh Tùng, Giám đốc Hội quán, cho biết: 'Sau hơn một năm chuẩn bị, chúng tôi đã lựa chọn, biên tập để giới thiệu các tác phẩm gần đây của họa sĩ, đồng thời kỷ niệm 100 năm Trường Mỹ thuật Đông Dương'.
Họa sĩ Thành Chương, bạn đồng học, nhận xét: 'Những con ngựa trong tranh Lê Trí Dũng lúc hùng dũng, lúc lãng mạn, lúc đớn đau... Tranh ngựa của ông chính là con người, là hội họa Lê Trí Dũng!'. Nhà văn Hồ Công Thiết kể, một du khách Mỹ từng mua tranh của ông vì thích con ngựa 'phiêu linh mờ ảo và mang cốt cách bản sắc Việt'.
Di sản nghệ thuật cần được gìn giữ
Ông Trần Thanh Tùng nhấn mạnh, ngựa của Lê Trí Dũng đặc biệt khác lạ, vượt qua quy phạm chuẩn mực. Ở tuổi gần tám mươi, ông vẫn cần mẫn, lạc quan với lối đi riêng trong vẽ ngựa. Điều này không chỉ để lại dấu ấn trong mỹ thuật Việt Nam mà còn tạo nên một di sản độc đáo cần được lan tỏa.
