Nhân dịp kỷ niệm 120 năm Ngày sinh họa sĩ Tô Ngọc Vân (1906-2026), Giải thưởng Tô Ngọc Vân lần thứ nhất đã chính thức được phát động. Sự kiện nhằm tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của danh họa đối với nền mỹ thuật nước nhà, đồng thời tạo động lực phát hiện, bồi dưỡng thế hệ nghệ sĩ trẻ trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.
Danh họa Tô Ngọc Vân: Người đặt nền móng cho hội họa hiện đại Việt Nam
Họa sĩ Tô Ngọc Vân (1906-1954) là một trong những danh họa lớn nhất của mỹ thuật Việt Nam hiện đại, thuộc thế hệ đầu tiên của Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Ông có công tiên phong trong việc tiếp thu, làm chủ và Việt hóa kỹ thuật sơn dầu phương Tây, góp phần đặt nền móng cho nền hội họa hiện đại Việt Nam.
Không chỉ là họa sĩ tài năng, Tô Ngọc Vân còn là nhà giáo tận tụy, người thầy đào tạo nhiều thế hệ họa sĩ nổi tiếng. Ông từng giảng dạy tại Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, sau đó giữ cương vị hiệu trưởng đầu tiên của ngôi trường "có một không hai" với khóa học đầu tiên được gọi là khóa Họa sĩ kháng chiến, quy tụ những người thầy và học trò đặc biệt nhất của mỹ thuật hiện đại Việt Nam.
Trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, Tô Ngọc Vân được xếp vào nhóm "Tứ kiệt" hội họa Việt Nam: "Nhất Trí, nhì Vân, tam Lân, tứ Cẩn" cùng các danh họa Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tường Lân và Trần Văn Cẩn. Ông để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng như "Thiếu nữ bên hoa huệ" (1943), "Hai thiếu nữ và em bé" (1944), "Thiếu nữ bên hoa sen" (1944), "Hồ Chủ tịch làm việc tại Bắc Bộ phủ" (1946)... Trong đó, "Hai thiếu nữ và em bé" đã được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Tô Ngọc Vân từ bỏ cuộc sống đô thị để tham gia kháng chiến. Ông mang giá vẽ đến chiến trường, ghi lại bằng hội họa khí thế chiến đấu và đời sống của quân và dân Việt Nam. Ngày 17/6/1954, khi đang đi thực tế sáng tác phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông anh dũng hy sinh tại khu vực Ba Khe, bên đèo Lũng Lô. Ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Liệt sĩ và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt I năm 1996.
Giải thưởng Tô Ngọc Vân: Sân chơi nghệ thuật cho sinh viên
Theo Ban Tổ chức, Giải thưởng Tô Ngọc Vân được định hướng trở thành hoạt động thường niên dành cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng có đào tạo chuyên ngành nghệ thuật trong và ngoài nước, bao gồm cả sinh viên tốt nghiệp trong năm 2026. Đây vừa là cuộc thi hội họa, đồng thời cũng mở ra diễn đàn để thế hệ trẻ thể hiện suy nghĩ, trách nhiệm và khát vọng của mình đối với tương lai đất nước thông qua ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình.
Với chủ đề "Vẽ nên Kỷ nguyên mới", Ban Tổ chức mong muốn các tác phẩm phản ánh sinh động tinh thần Việt Nam trong thời kỳ phát triển mới; thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước, con người; sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại; tinh thần lao động, đổi mới sáng tạo cùng khát vọng vươn lên của dân tộc trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Thể lệ cuộc thi
- Không giới hạn số lượng tác phẩm dự thi của mỗi tác giả.
- Tác phẩm có kích thước tối thiểu 30cm, không giới hạn kích thước tối đa.
- Chất liệu: sơn dầu, sơn mài, màu nước, chất liệu tổng hợp, đồ họa vi tính...
- Tác phẩm phải được sáng tác trong giai đoạn 2025-2026, chưa từng tham gia hoặc đoạt giải tại các cuộc thi, triển lãm trong và ngoài nước.
- Trong thời gian diễn ra cuộc thi, tác giả không được gửi tác phẩm hoặc hình ảnh tác phẩm tham dự tới các cuộc thi, triển lãm khác và không được đăng tải trên các phương tiện truyền thông hay mạng xã hội.
Quy trình tổ chức
Cuộc thi được tổ chức theo 2 vòng. Vòng sơ khảo chấm qua ảnh chụp tác phẩm gửi về email của Ban Tổ chức. Các tác phẩm vượt qua vòng này sẽ được yêu cầu gửi bản gốc để tham dự vòng chung khảo. Thời gian nhận tác phẩm dự thi từ ngày 17/6 đến hết ngày 31/10/2026. Ảnh tác phẩm dự thi phải được gửi dưới định dạng JPG, dung lượng từ 3MB trở lên, độ phân giải 3024 x 4032 pixel (300dpi), bao gồm ảnh màu và ảnh đen trắng nguyên gốc, không chỉnh sửa bằng các phần mềm đồ họa.
Hội đồng giám khảo và giải thưởng
Hội đồng giám khảo gồm các chuyên gia uy tín: họa sĩ Phạm Bình Chương (Chủ tịch Hội đồng), họa sĩ Trịnh Minh Tiến, họa sĩ Phạm Trà My, giám tuyển Đỗ Tường Linh và bà Sophie Huang, Giám đốc Vietnam Art Collection.
Cơ cấu giải thưởng gồm một giải Đặc biệt trị giá 60 triệu đồng; một giải Nhất trị giá 40 triệu đồng; một giải Nhì trị giá 30 triệu đồng; hai giải Ba, mỗi giải trị giá 20 triệu đồng và một giải Triển vọng trị giá 10 triệu đồng, kèm giấy chứng nhận của Ban Tổ chức.
Triển lãm và trao giải
Tất cả tác giả có tác phẩm lọt vào vòng chung khảo sẽ được mời tham gia triển lãm, nhận giấy chứng nhận cùng kinh phí hỗ trợ sáng tác. Ban Tổ chức cũng sẽ xem xét hỗ trợ thêm tùy theo điều kiện cụ thể. Các tác phẩm vượt qua vòng sơ khảo sẽ được giới thiệu tại Triển lãm Giải thưởng Tô Ngọc Vân lần thứ nhất - năm 2026 với chủ đề "Vẽ nên Kỷ nguyên mới" dự kiến diễn ra từ ngày 6-15/12/2026 tại Nhà Triển lãm 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến tổ chức vào ngày 15/12/2026 tại Rạp Công nhân, Hà Nội, đúng dịp kỷ niệm ngày sinh của danh họa Tô Ngọc Vân.
Tổ chức, trao Giải thưởng Tô Ngọc Vân là hoạt động tri ân một trong những người đặt nền móng cho mỹ thuật hiện đại Việt Nam, đồng thời góp phần tạo dựng môi trường sáng tạo mới cho thế hệ họa sĩ trẻ. Từ cảm hứng mang tên Tô Ngọc Vân, cuộc thi kỳ vọng sẽ phát hiện thêm nhiều tài năng hội họa, góp phần làm giàu đời sống nghệ thuật và đóng góp vào sự phát triển của nền mỹ thuật Việt Nam trong thời kỳ mới.
