Tác phẩm 'The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living' (Sự bất khả thi vật lý của cái chết trong tâm trí người sống) của Damien Hirst là một con cá mập hổ dài 4,3 mét được bảo quản trong dung dịch formaldehyde. Tác phẩm này được nhà sưu tầm Charles Saatchi đặt hàng và nhanh chóng trở thành hình ảnh biểu tượng nhất của nghệ thuật đương đại, đưa Hirst lên hàng ngũ nghệ sĩ hàng đầu thế giới.
Tác phẩm kinh điển và nguồn gốc
Ý tưởng về con cá mập được Hirst ấp ủ từ năm 1989 khi còn là sinh viên Đại học Goldsmiths, London. Mục đích của ông là buộc người xem phải đối diện với một thứ gây khó chịu trong bối cảnh bất ngờ. Con cá mập được đặt trong một bể kính lớn với khung thép sơn màu, kích thước 217 x 542 x 180 cm, trôi nổi trong dung dịch phoóc môn trông như còn sống. Tác phẩm khai thác nỗi sợ hãi nguyên thủy của con người về cái chết và sự mong manh của sự sống.
Damien Hirst và nhóm Nghệ sĩ trẻ Anh quốc
Damien Hirst (sinh năm 1965) là thành viên nổi bật nhất của nhóm Các nghệ sĩ trẻ Anh quốc (YBAs), nhóm đã chi phối hoạt động nghệ thuật tại Anh trong thập niên 1990. Các tác phẩm gây tranh cãi của ông thường xoay quanh cái chết, bao gồm những loài vật đã chết như cừu, bò được bảo quản trong formaldehyde, đôi khi bị cắt ra và treo lơ lửng trong tủ kính trưng bày. Hirst còn sáng tác những bức tranh hội họa đơn giản, ngây ngô và một chiếc hộp sọ khảm kim cương đắt giá.
Ý nghĩa nghệ thuật và sức ảnh hưởng
Hirst phơi bày cho người xem về cái chết và trạng thái dễ tổn thương, tương tự như các bức tranh 'vanitas' thế kỷ 17. Với những tuyên bố táo bạo, ông đã làm biến chuyển hướng đi của nghệ thuật đương đại, thách thức các quan niệm truyền thống về thẩm mỹ và đạo đức. Tác phẩm cá mập đã mở đường cho một loạt các sáng tác khác, củng cố vị thế của Hirst như một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất thế kỷ 21.
Theo nhà phê bình nghệ thuật Susie Hodge, cuốn sách điểm qua 50 tác phẩm then chốt từ tranh hang động Lascaux đến sắp đặt đương đại, trong đó con cá mập của Hirst là một bước ngoặt quan trọng, liên hệ với các trào lưu, chủ đề và kỹ thuật chính yếu trong lịch sử nghệ thuật.
