Vở ballet 'Dó' và hành trình tìm kiếm bản sắc Việt trong dòng chảy toàn cầu hóa
Không chỉ là hoạt động truyền thông thông thường trước thềm công diễn, sự kiện họp báo về vở ballet 'Dó' đã hé lộ một chuyển động đáng chú ý trong nghệ thuật hàn lâm Việt Nam: Nỗ lực kiên trì tìm kiếm một tiếng nói riêng biệt, một bản sắc đủ mạnh để đối thoại với thế giới. Đằng sau câu chuyện của một vở diễn cụ thể, 'Dó' gợi mở một vấn đề rộng lớn hơn: Khi công chúng ngày càng quen thuộc với các chuẩn mực quốc tế, nghệ thuật Việt Nam sẽ định vị chính mình ra sao trong dòng chảy không ngừng của toàn cầu hóa?
Từ cuộc gặp gỡ báo chí, thấy một hành trình nghiêm túc và đầy tâm huyết
Buổi họp báo đã quy tụ đông đảo các nghệ sĩ, nhà báo, nhà quản lý văn hóa và cả đại diện quốc tế. Phát biểu tại sự kiện, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier nhấn mạnh vai trò quan trọng của các dự án nghệ thuật mang tính giao thoa: Không chỉ thúc đẩy mạnh mẽ đối thoại văn hóa, mà còn mở ra những khả năng hợp tác sáng tạo bền vững cho tương lai.
Ở góc độ trong nước, ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, đã nhìn nhận 'Dó' như một thí dụ tiêu biểu cho cách tiếp cận mới mẻ của công nghiệp văn hóa: Lấy bản sắc dân tộc làm nền tảng vững chắc, nhưng vận hành theo logic sáng tạo hiện đại và linh hoạt.
Phần trao đổi mở giữa báo chí và ê-kíp sáng tạo cho thấy sự quan tâm đặc biệt sâu sắc của công chúng đối với vở diễn này. Những câu hỏi không chỉ xoay quanh nội dung cơ bản, mà còn đi sâu vào cấu trúc nghệ thuật phức tạp, lựa chọn ngôn ngữ biểu đạt tinh tế và chiến lược đưa ballet Việt tiếp cận khán giả đương đại một cách hiệu quả.
Trực tiếp chia sẻ tại sự kiện, Tổng Đạo diễn Trần Hương Na cho biết: 'Dó' khởi nguồn từ tình yêu sâu sắc dành cho văn hóa Việt. Chúng tôi không muốn dừng lại ở việc đưa chất liệu dân gian lên sân khấu một cách đơn thuần, mà là chuyển hóa chúng thành ngôn ngữ nghệ thuật thực sự, có chiều sâu và sức sống.
Những trích đoạn ngắn được trình diễn ngay tại buổi họp báo đã phần nào hé lộ tinh thần ấy: Chuyển động tiết chế, bám đất, giàu tính biểu tượng - tạo nên sự khác biệt rõ rệt với những chuẩn mực ballet cổ điển quen thuộc từ trước đến nay.
Cấu trúc nghệ thuật và sự kết hợp Đông - Tây độc đáo
Về cấu trúc, vở diễn được xây dựng trên nền tổ khúc The Four Seasons của Antonio Vivaldi, trong phiên bản chuyển soạn đương đại đầy sáng tạo của Max Richter. Đây không chỉ là lựa chọn âm nhạc thông thường, mà là một tuyên ngôn thẩm mỹ sâu sắc: Giữ lại tinh thần cổ điển nguyên bản, nhưng đặt trong nhịp điệu năng động của thế kỷ XXI.
Trên nền âm nhạc ấy, 'Dó' kiến tạo một thế giới sân khấu giàu tính biểu tượng với những chất liệu thuần Việt như nơm, quạt giấy, chiếu hoa, giấy dó… Nhưng điều đáng nói không nằm ở việc 'đưa' chất liệu lên sân khấu một cách máy móc, mà ở cách chúng trở thành một phần hữu cơ của ngôn ngữ múa, hòa quyện tự nhiên.
Biên đạo Phan Lương cho biết ê-kíp lựa chọn chất liệu Neo-classic - kết hợp nền tảng ballet hàn lâm vững chắc với tinh thần chuyển động đương đại phóng khoáng. Trong khi đó, biên đạo Vũ Ngọc Khải nhấn mạnh: Chúng tôi khai thác sâu ngôn ngữ múa Việt, từ động tác tay tinh tế đến cảm quan cơ thể đặc trưng. Đây là một cấu trúc chuyển động phức hợp, đòi hỏi kỹ thuật rất cao và sự am hiểu văn hóa sâu sắc.
Vở diễn được chia thành 4 phần tương ứng với 4 mùa, nhưng không vận hành theo logic kịch tính tuyến tính của ballet châu Âu truyền thống. Thay vào đó là cấu trúc tuần hoàn - một cách tiếp cận gần gũi với tư duy văn hóa nông nghiệp Á Đông. Cao trào không nằm ở xung đột cá nhân, mà ở sự hòa nhập hài hòa giữa con người với thiên nhiên bao la.
'Việt hóa' ballet: Từ kỹ thuật đến dịch chuyển thẩm mỹ sâu sắc
Một trong những điểm nhấn được giới chuyên môn quan tâm đặc biệt là cách 'Dó' tiếp cận việc Việt hóa ballet. Trong truyền thống châu Âu, ballet thường đề cao các đường nét vươn cao, hướng lên không trung. Nhưng trong 'Dó', trọng tâm cơ thể được hạ thấp một cách có chủ ý; các động tác xoắn, cuộn, trượt, nghiêng xuất hiện nhiều hơn, tạo nên phong cách riêng biệt.
Những chuyển động này gợi liên tưởng mạnh mẽ tới lao động nông nghiệp truyền thống - quăng chài, đặt nơm, gánh nước, cấy lúa. Sự thay đổi ấy không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật. Nó phản ánh một dịch chuyển sâu sắc hơn trong hệ quy chiếu thẩm mỹ: Từ khát vọng chinh phục không gian sang sự gắn bó mật thiết với mặt đất - nơi khởi nguồn của đời sống văn hóa Việt Nam.
Ở đây, 'Dó' không chỉ kể một câu chuyện Việt đơn thuần, mà còn là một thử nghiệm sáng tạo táo bạo trong ballet - nơi ngôn ngữ chuyển động mang dấu ấn văn hóa bản địa đậm nét, tạo nên sự khác biệt độc đáo.
Phản hồi từ khán giả và tín hiệu tích cực cho tương lai
Những chia sẻ tại cuộc họp báo cũng cho thấy tín hiệu tích cực từ khán giả từng xem 'Dó' trong các lần công diễn trước đó. Nhiều ý kiến bày tỏ sự bất ngờ thú vị khi các hình tượng dân gian quen thuộc lại có thể xuất hiện trong một không gian nghệ thuật hàn lâm trang trọng. Cảm giác vừa thân thuộc, vừa mới mẻ, một khán giả tại Hà Nội nhận xét một cách chân thành.
Đáng chú ý, khán giả quốc tế cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho vở diễn này. Một số ý kiến cho rằng 'Dó' tạo ra một cuộc đối thoại thú vị và sâu sắc giữa truyền thống và hiện đại, giữa Đông và Tây - điều không dễ dàng đạt được nếu thiếu một nền tảng sáng tạo vững chắc và tầm nhìn xa.
Những phản hồi này củng cố một nhận định quan trọng: Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu ngày càng sâu rộng, bản sắc không phải là rào cản, mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ của nghệ thuật Việt Nam trên trường quốc tế.
Hướng đi cho nghệ thuật 'Made in Vietnam' và những thách thức phía trước
Từ câu chuyện của 'Dó', một vấn đề lớn hơn được đặt ra: làm thế nào để hình thành những tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn rõ nét 'Made in Vietnam'? Trong nhiều năm qua, nghệ thuật biểu diễn trong nước vẫn chủ yếu tiếp nhận và trình diễn các tác phẩm kinh điển quốc tế. Điều đó giúp nâng cao trình độ chuyên môn đáng kể, nhưng cũng đặt ra áp lực phải sáng tạo những sản phẩm có bản sắc riêng biệt và độc đáo.
'Dó' cho thấy một hướng đi đáng chú ý và đầy tiềm năng: Không sao chép mô hình có sẵn một cách máy móc, mà bắt đầu từ di sản văn hóa phong phú, từ đó chuyển hóa thành ngôn ngữ nghệ thuật đương đại sáng tạo. Tuy nhiên, như chính ê-kíp thừa nhận, đây mới chỉ là những bước đi đầu tiên trên một hành trình dài. Để hình thành một thương hiệu nghệ thuật quốc gia vững mạnh, cần một hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách hỗ trợ, đầu tư tài chính, đào tạo nhân lực đến thị trường tiêu thụ và công chúng đón nhận.
Đêm 29/3 tới đây, tại Nhà hát Hồ Gươm sẽ là một cột mốc quan trọng - không chỉ riêng với việc công diễn 'Dó', mà với hành trình tìm kiếm bản sắc cho ballet Việt Nam nói chung. Bởi sau tất cả, điều đọng lại không chỉ là một vở diễn đơn lẻ. Đó là câu hỏi sâu sắc về căn tính: Khi nghệ thuật cất lời, nó sẽ nói bằng ngôn ngữ nào - vay mượn từ bên ngoài, hay chính tiếng nói chân thực của mình. 'Dó' đang chọn cách thứ hai một cách mạnh mẽ. Và chính lựa chọn ấy khiến công chúng chờ đợi với nhiều hy vọng và kỳ vọng.
