Sự trỗi dậy mạnh mẽ của KOL lớn tuổi trên mạng xã hội Trung Quốc
Trong vài năm gần đây, mạng xã hội Trung Quốc chứng kiến một hiện tượng nổi bật: sự xuất hiện ngày càng đông đảo của những người có ảnh hưởng lớn tuổi, thường được gọi là granfluencer hay KOL bạc. Không chỉ tham gia cho vui, nhiều người cao tuổi đã thu hút hàng triệu người theo dõi, tạo ra lượng nội dung khổng lồ và trở thành một lực lượng đáng kể trong nền kinh tế số, đặc biệt là kinh tế bạc – lĩnh vực đang được Trung Quốc xác định là ưu tiên chiến lược quốc gia.
Người cao tuổi bước vào không gian số với tốc độ chóng mặt
Kể từ khoảng năm 2019, cùng với quá trình già hóa dân số, ngày càng nhiều người Trung Quốc lớn tuổi chủ động tham gia cộng đồng trực tuyến. Các nền tảng mạng xã hội lớn tại Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng nhanh chóng của nhóm người dùng này.
- Theo RedNote, đến năm 2024, nền tảng này có hơn 30 triệu người dùng hoạt động từ 60 tuổi trở lên, tăng gấp 3 lần chỉ trong vòng 2 năm.
- Riêng nhóm người dùng cao tuổi này đã đóng góp hơn 100 triệu bài đăng.
- Douyin, ứng dụng tương tự TikTok tại Trung Quốc, ghi nhận hơn 600 triệu video do người dùng từ 60 tuổi trở lên tạo ra, tính đến tháng 4/2021.
Sự hiện diện ngày càng lớn của người cao tuổi không chỉ làm thay đổi cấu trúc người dùng trên các nền tảng số, mà còn tạo ra một lớp KOL mới, mang màu sắc rất riêng so với những influencer trẻ tuổi vốn quen thuộc.
Từ giải trí đến chia sẻ tri thức: Đa dạng lĩnh vực hoạt động
Giống như KOL ở các nhóm nhân khẩu học khác, các KOL lớn tuổi cũng hoạt động đa lĩnh vực, từ giải trí, thời trang, ẩm thực đến giáo dục và chia sẻ kiến thức.
- Một người phụ nữ 68 tuổi ở tỉnh Sơn Đông đã đăng tải hơn 500 video ghi lại cảnh mình và bạn bè diễn lại các bộ phim truyền hình nổi tiếng trên tài khoản @bendaniangyingzi, thu hút gần 1,1 triệu người theo dõi.
- Tài khoản @wangdajielaile thậm chí còn gây chú ý hơn với hơn 4,5 triệu người theo dõi, nhờ những video ghi lại cảnh ba người phụ nữ ngoài 70 tuổi vừa nấu ăn vừa hát rap.
- Ông cụ 89 tuổi nổi tiếng từ năm 2020 nhờ những bài đăng về trang phục hàng ngày (OOTD) rất thời thượng. Tài khoản @kangkangheyeye của ông thu hút khoảng 6 triệu người theo dõi và được quản lý bởi cháu trai.
Trong các câu chuyện xoay quanh những granfluencer này, thông điệp tuổi tác chỉ là một con số thường xuyên được nhấn mạnh. Tinh thần trẻ trung, năng động của họ tạo nên sự đối lập thú vị với tuổi tác và vẻ ngoài, từ đó thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của cộng đồng mạng, đặc biệt là giới trẻ.
Chuyên gia KOL bạc và giá trị tri thức sâu sắc
Bên cạnh các granfluencer mang tính giải trí, Trung Quốc còn xuất hiện một nhóm đặc biệt được gọi là chuyên gia KOL bạc. Đây chủ yếu là những giảng viên đại học đã nghỉ hưu, sử dụng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm học thuật với công chúng.
Sự khác biệt nằm ở bối cảnh Trung Quốc, nơi dân số già hóa nhanh chóng và nhu cầu kết nối giữa các thế hệ ngày càng trở nên cấp thiết.
- Tính đến cuối năm ngoái, Trung Quốc có hơn 320 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 23% tổng dân số.
- Tỷ lệ này đã tăng gần 7% trong vòng một thập kỷ và dự kiến sẽ vượt mốc 30% vào năm 2035.
- Tính đến tháng 6 năm ngoái, Trung Quốc ghi nhận khoảng 160 triệu người dùng internet từ 60 tuổi trở lên.
Hiện tượng granfluencer vì thế trở thành một phần quan trọng của hệ sinh thái giải trí dành cho người cao tuổi, đồng thời góp phần thúc đẩy nền kinh tế bạc.
Thu nhập, quảng cáo và những rủi ro tiềm ẩn
Đối với nhiều granfluencer, quảng cáo và bán sản phẩm đã trở thành nguồn thu nhập đáng kể. Tài khoản @wangdajielaile, chẳng hạn, được cho là mang lại thu nhập khoảng 10.000 nhân dân tệ (khoảng 37 triệu đồng) mỗi tháng.
Li Long, phó giáo sư tại Trường Dân số và Sức khỏe, Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định rằng các KOL trên mạng xã hội, đặc biệt là những người sản xuất nội dung về lối sống, đang góp phần kích thích tiêu dùng trong nhóm người cao tuổi. Ông cũng nhấn mạnh tác động tích cực của việc sử dụng internet đối với sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ giữa các thế hệ.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, ông Li cũng cảnh báo về các rủi ro tiềm ẩn như bắt nạt trực tuyến hoặc xung đột với các công ty mạng đa kênh (MCN), những đơn vị quản lý và khai thác thương mại các tài khoản influencer.
Khi lòng thương cảm bị khai thác: Mặt trái của ngành công nghiệp KOL bạc
Trên thực tế, nhiều tài khoản granfluencer nổi tiếng được cho là do các công ty MCN đứng sau quản lý. Octopus Culture là một trong những công ty như vậy, hiện quản lý tài khoản @zhichuangaogenxiedewangnainai của bà Wang Biyun, 84 tuổi, với khoảng 12 triệu người theo dõi.
Theo báo cáo của tờ Beijing News, các công ty MCN thường thu từ 60 đến 70% lợi nhuận của một tài khoản. Andongfei, người sáng lập Octopus Culture, cũng thừa nhận rằng việc phát trực tiếp – hình thức đòi hỏi thời lượng dài và cường độ cao, đặt ra nhiều thách thức hơn cho các granfluencer so với influencer trẻ tuổi.
Giáo sư Ren Chao, Đại học Khoa học Chính trị và Luật Đông Trung Quốc, cảnh báo rằng một số công ty MCN đã lợi dụng lòng thương cảm của giới trẻ. Trong một số trường hợp, họ cố tình sắp xếp lịch phát trực tiếp vào đêm khuya cho người cao tuổi, nhằm khơi gợi sự đồng cảm và khuyến khích người xem ủng hộ bằng tiền boa.
Ông Ren khuyến nghị các granfluencer cần cảnh giác trước nguy cơ bị bóc lột, đồng thời nên tìm hiểu kỹ về luật lao động và các điều khoản hợp tác trước khi ký kết với các công ty quản lý.
Kết luận: Một phần không thể thiếu của bức tranh mạng xã hội Trung Quốc
Sự bùng nổ của KOL lớn tuổi tại Trung Quốc phản ánh đồng thời nhiều chuyển biến sâu sắc: Già hóa dân số, phổ cập internet, thay đổi trong nhu cầu giải trí và kết nối xã hội của người cao tuổi, cũng như sự mở rộng nhanh chóng của kinh tế bạc.
Dù còn tồn tại không ít rủi ro và tranh cãi, granfluencer đã và đang trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh mạng xã hội Trung Quốc, nơi tuổi tác không còn là rào cản, mà đôi khi lại chính là lợi thế.
