Làn Sóng Phim Ngắn 'Tổng Tài': Giải Trí 'Ăn Liền' Và Những Hệ Lụy Văn Hóa
Trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube và TikTok, một hiện tượng giải trí đang bùng nổ: những bộ phim ngắn, thậm chí siêu ngắn, với các mô-típ quen thuộc như tổng tài, ngoại tình, đánh ghen. Kịch bản thường phi lý, đầy kịch tính, nhưng lại thu hút hàng triệu lượt xem chỉ trong thời gian ngắn. Sự phổ biến chóng mặt của dòng nội dung này không chỉ phản ánh thị hiếu giải trí của một bộ phận khán giả, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi sâu sắc về định hướng văn hóa và chất lượng nội dung trong môi trường số hiện nay.
Không Thể Xem Nhẹ Như Giải Trí Vô Hại
Trao đổi với phóng viên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, bày tỏ lo ngại trước sự lan rộng của các sản phẩm giải trí mang tính "ăn liền", đặc biệt là dòng phim ngắn về chủ đề tổng tài, ngoại tình. Ông nhấn mạnh rằng việc sản xuất ồ ạt và phổ biến tràn lan những nội dung này có nguy cơ làm suy giảm gu thẩm mỹ của khán giả, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển sáng tạo của điện ảnh – truyền hình Việt Nam.
Khi người xem dần quen với những câu chuyện đơn giản, thiếu chiều sâu, thiên về yếu tố kịch tính và hào nhoáng, họ có thể đánh mất khả năng cảm thụ những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao và đòi hỏi tư duy. Đây là hệ quả đáng lo ngại, bởi thị hiếu của công chúng đóng vai trò then chốt trong việc định hướng sự phát triển của nền nghệ thuật. Một thị trường khán giả dễ dãi sẽ không tạo đủ áp lực để các nhà làm phim đầu tư nghiêm túc, nâng cao chất lượng sáng tạo.
Vì vậy, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần có cái nhìn tỉnh táo và thận trọng hơn trước hiện tượng này, thay vì xem đó chỉ là một trào lưu giải trí đơn thuần. Thực tế, không chỉ Việt Nam đối mặt với làn sóng phim ngắn, siêu ngắn này. Tại Trung Quốc, dòng micro-drama từng phát triển bùng nổ với các mô-típ tương tự, nhưng cũng kéo theo nhiều hệ lụy về nội dung lệch chuẩn.
Bài Học Từ Trung Quốc Và Nhu Cầu Cân Bằng
Cơ quan quản lý Trung Quốc đã triển khai hàng loạt biện pháp mạnh tay để kiểm soát tình trạng này. Trong giai đoạn 2022–2023, hơn 25.000 bộ phim ngắn với khoảng 1,4 triệu tập bị gỡ bỏ do chứa yếu tố khiêu dâm, bạo lực, thô tục hoặc cổ xúy giá trị lệch lạc. Các nền tảng lớn như Douyin hay WeChat cũng buộc phải siết chặt kiểm duyệt, chủ động loại bỏ nội dung vi phạm.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đây là ví dụ cho thấy nếu không có sự can thiệp kịp thời, thị trường nội dung số rất dễ bị lấn át bởi những sản phẩm chạy theo lượt xem, bỏ qua giá trị văn hóa. Ông cho rằng vấn đề không nằm ở việc tồn tại hay không dòng phim tổng tài, mà là cách xã hội và cá nhân ứng xử với nó.
"Khi một dòng phim chiếm lĩnh thị trường, sức lan tỏa rộng rãi trong giới trẻ, thì chắc chắn nó sẽ để lại những hệ quả, dù tích cực hay tiêu cực. Nếu chúng ta bỏ qua, coi đó chỉ là chuyện thị hiếu nhất thời, nguy cơ để những khuôn mẫu lệch lạc ngấm ngầm định hình trong tư duy và lối sống của người trẻ là có thật", ông nhấn mạnh.
Giải Pháp Đa Chiều: Từ Quản Lý Đến Người Dùng
Ở góc độ truyền thông, PGS.TS Nguyễn Vũ Thăng Long, giảng viên Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng để giải quyết tận gốc vấn đề, cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều phía. Về phía cơ quan quản lý, cần siết chặt cơ chế phân loại và nhận diện nội dung độc hại, từ đó gắn nhãn cảnh báo hoặc hạn chế phân phối. Bên cạnh đó, cần có chế tài đối với các nền tảng vi phạm hoặc chậm trễ trong việc nhận diện và ngăn chặn nội dung độc hại.
Ông đề xuất xây dựng cơ chế khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung tích cực mà vẫn hấp dẫn, tạo hệ thống phân hạng cho những người tạo nội dung lành mạnh để họ có được lợi ích kinh tế nhiều hơn, chẳng hạn như tài trợ thương hiệu. Một yếu tố quan trọng khác nằm ở chính các nền tảng như YouTube và TikTok.
Các nền tảng này cần thiết kế lại thuật toán theo hướng cân bằng giữa mức độ tương tác và trách nhiệm xã hội. Không thể chỉ dựa vào lượt xem hay thời gian xem để phân phối nội dung, mà cần tính đến yếu tố giá trị và tác động xã hội. Đồng thời, triển khai hệ thống bộ lọc tự động nhằm phát hiện và hạn chế nội dung cực đoan, phản cảm hoặc "lách luật".
Vai Trò Then Chốt Của Giáo Dục Và Nhận Thức
Bên cạnh quản lý và công nghệ, yếu tố con người vẫn đóng vai trò then chốt. Theo PGS.TS Nguyễn Vũ Thăng Long, giải pháp bền vững nhất là nâng cao "sức đề kháng văn hóa" của người dùng thông qua giáo dục. Việc phổ cập kiến thức về văn hóa số cần được đẩy mạnh ở nhiều độ tuổi, giúp người dùng nhận diện nội dung độc hại và hiểu rõ tác động của nó.
Khi có đủ nhận thức, người dùng sẽ không còn bị cuốn theo những nội dung giật gân, thiếu lành mạnh. Người dùng cũng cần được khuyến khích chủ động sử dụng các công cụ như "báo cáo" hay "không quan tâm" để góp phần điều chỉnh thuật toán theo hướng tích cực hơn. Ngoài ra, các thương hiệu cần có bộ tiêu chuẩn an toàn thương hiệu, kiên quyết không đặt quảng cáo trên các kênh sản xuất nội dung "rác".
Tại họp báo thường kỳ Quý III năm 2025 của Bộ VHTTDL, Cục trưởng Cục Phát thanh truyền hình và thông tin điện tử Lê Quang Tự Do cho biết, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ VHTTDL luôn có chủ trương xây dựng không gian mạng an toàn hữu ích, lành mạnh cho người dân sử dụng. Các web drama, nội dung phim ngắn trên mạng xã hội được xem xét, xử lý nội dung theo Nghị định 147.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rất khó để xác định thế nào là vi phạm pháp luật đối với loại phim này. "Phải xem xét nội dung đó có tiêu cực, truyền tải tư tưởng sai lệch, ảnh hưởng đến thiếu nhi hay mê tín dị đoan... hay không. Nếu có, chúng tôi sẽ có biện pháp xử lý ngay đối với nội dung đó. Tuy nhiên, không thể chặn gỡ cả một chủ đề 'tổng tài' mà phải theo từng nội dung cụ thể của web drama, phim ngắn đó", Cục trưởng nhận định.
