Thị trường game di động đang chứng kiến sự thống trị của các trò chơi "brain rot" - những sản phẩm được thiết kế để giữ chân người chơi và tối đa hóa doanh thu, thay vì mang lại trải nghiệm sáng tạo. Theo báo cáo từ Insightrackr và XMP, số lượt cài đặt game trên thiết bị di động toàn cầu năm 2025 đạt 38,9 tỷ lượt, với doanh thu 82,5 tỷ USD.
Từ sân chơi sáng tạo đến công thức sao chép
Cách đây một thập kỷ, game di động từng là mảnh đất màu mỡ cho những ý tưởng đột phá. Các tựa game như Pokémon Go kết hợp GPS và thực tế tăng cường (AR) tạo cơn sốt toàn cầu, hay Blackbox yêu cầu người chơi tương tác với cảm biến điện thoại như điều chỉnh độ sáng, cắm sạc để giải đố. Mỗi trò chơi đều có bản sắc riêng, thu hút người dùng bởi sự mới lạ.
Tuy nhiên, hiện nay phần lớn game phổ biến trên các nền tảng quảng cáo đều dùng công thức quen thuộc: chạy vô tận, giải đố đơn giản, kéo-thả vật phẩm, cơ chế "một chạm". Nhiều sản phẩm giống nhau từ hình ảnh, cách chơi đến chiến lược kiếm tiền. Quy mô thị trường khổng lồ khiến các studio ưu tiên lợi nhuận hơn đầu tư vào ý tưởng mới.
Hiện tượng 'brain rot' lan rộng
Thuật ngữ "brain rot" được Oxford University Press chọn là Từ của năm 2024, với hơn 37.000 người tham gia bình chọn. Oxford định nghĩa đây là sự suy giảm khả năng tư duy do tiêu thụ quá nhiều nội dung tầm thường, ít thử thách. Tần suất sử dụng cụm từ này tăng 230% từ 2023 đến 2024.
Đặc điểm chung của game "brain rot" là vòng lặp cực ngắn, phần thưởng liên tục, không yêu cầu chiến thuật hay ghi nhớ. Người chơi chỉ cần vài thao tác đơn giản là nhận được cảm giác thành công. Quảng cáo xuất hiện dày đặc, nhiều game yêu cầu xem video sau mỗi màn chơi. Các video quảng bá được tối ưu cho thuật toán mạng xã hội, cắt thành đoạn ngắn vài chục giây, dùng hình ảnh màu sắc mạnh, tình huống gây tò mò.
Nguyên nhân từ mô hình kinh doanh
Tuấn Dương, sinh viên Công nghệ thông tin theo đuổi định hướng phát triển game, chia sẻ: "Ngày trước mình rất ấn tượng với những trò chơi tận dụng công nghệ khác biệt. Nhưng khi tìm hiểu sâu, mình nhận ra nhiều game hiện nay được xây dựng từ công thức có sẵn. Mục tiêu không còn là tạo trải nghiệm đáng nhớ mà là giữ người chơi ở lại càng lâu càng tốt."
Mô hình Free-to-Play trở thành tiêu chuẩn, kiếm tiền qua quảng cáo và mua vật phẩm trong game. Các studio dùng công cụ phân tích để biết chính xác thời điểm người chơi rời đi, khu vực nào mất hứng thú, vị trí chèn quảng cáo phù hợp. Sản phẩm được tối ưu hóa để tăng thời gian sử dụng thay vì nâng cao chất lượng trải nghiệm. Tâm lý ngại rủi ro cũng khiến việc sao chép xu hướng thành công được ưa chuộng hơn đầu tư vào sáng tạo.
Theo Tuấn Dương, đây là vòng luẩn quẩn: "Nếu một game sáng tạo phải cạnh tranh với hàng trăm sản phẩm kiếm tiền tốt từ quảng cáo, nhiều studio sẽ chọn giải pháp an toàn. Hệ thống hiện tại chưa thực sự thưởng cho sự sáng tạo."
Hiện tượng game "brain rot" không chỉ là trào lưu giải trí nhất thời, mà phản ánh cách ngành công nghiệp game thay đổi dưới tác động của thuật toán, dữ liệu người dùng và áp lực doanh thu. Khi thành công được đo bằng thời gian giữ chân người chơi và số quảng cáo hiển thị, những ý tưởng táo bạo dễ bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là liệu ngành game còn khả năng sáng tạo hay không, mà là thị trường còn đủ động lực để khuyến khích sự sáng tạo ấy hay không.
