Pokémon Go: Bí mật dữ liệu khổng lồ sau một thập kỷ cơn sốt toàn cầu
Mùa hè năm 2016, thế giới chứng kiến sự bùng nổ của Pokémon Go - trò chơi thực tế tăng cường khiến hàng trăm triệu người đổ ra đường với điện thoại thông minh trên tay. Từ công viên, quảng trường đến những con hẻm nhỏ, người chơi khắp nơi săn lùng Pikachu, Charmander và Charizard trong thế giới ảo phủ lên không gian thực. Gần 10 năm sau, câu chuyện về trò chơi này đang được viết lại với một góc nhìn hoàn toàn khác biệt.
Từ săn Pokémon đến huấn luyện robot giao hàng
Theo MIT Technology Review, Niantic Spatial - bộ phận công nghệ của công ty phát triển Pokémon Go - vừa công bố hợp tác với Coco Robotics, một công ty robot giao hàng. Thỏa thuận này nhằm mục đích sử dụng kho dữ liệu hình ảnh khổng lồ thu thập từ Pokémon Go để giúp robot tự hành định vị chính xác hơn trong môi trường đô thị phức tạp.
John Hanke, CEO Niantic Spatial, giải thích trong một cuộc phỏng vấn: "Việc khiến Pikachu chạy quanh một cách chân thực trong môi trường thực tế và giúp robot giao hàng di chuyển an toàn trên vỉa hè thực chất là cùng một bài toán kỹ thuật. Cả hai đều đòi hỏi hệ thống phải hiểu chính xác không gian xung quanh."
Công nghệ VPS: Định vị bằng hình ảnh thay vì GPS
Điểm then chốt của dự án này nằm ở Hệ thống Định vị Trực quan (Visual Positioning System - VPS). Khác với GPS truyền thống, VPS sử dụng hình ảnh môi trường xung quanh để xác định vị trí với độ chính xác cực cao. Công nghệ này có thể phân tích các tòa nhà, biển báo hoặc địa danh trong tầm nhìn của camera và xác định vị trí với sai số chỉ vài centimet.
Để huấn luyện hệ thống VPS, Niantic đã sử dụng hơn 30 tỷ bức ảnh do chính người chơi Pokémon Go chụp lại trong suốt nhiều năm qua. Brian McClendon, giám đốc công nghệ của Niantic Spatial, cho biết: "Trong môi trường đô thị, GPS không phải lúc nào cũng đáng tin cậy. Những tòa nhà cao tầng dày đặc có thể làm nhiễu tín hiệu vệ tinh, khiến vị trí hiển thị bị lệch hàng chục mét."
Người chơi vô tình xây dựng bản đồ 3D toàn cầu
Điều thú vị là phần lớn người chơi Pokémon Go có lẽ chưa bao giờ nhận ra mình đang góp phần xây dựng một bản đồ 3D khổng lồ của thế giới. Trong trò chơi, người chơi thường phải di chuyển đến các địa điểm cụ thể và hướng camera điện thoại về nhiều góc khác nhau để bắt Pokémon hoặc tương tác với địa danh.
Năm 2020, Niantic bổ sung tính năng Field Research, khuyến khích người chơi quét các bức tượng, công trình hay địa danh ngoài đời thực để đổi lấy phần thưởng trong game. Những lần quét này thực chất đã giúp Niantic thu thập dữ liệu hình ảnh từ vô số góc nhìn khác nhau.
Khi hàng nghìn người chụp cùng một địa điểm trong nhiều điều kiện ánh sáng, thời tiết và góc chụp, hệ thống có thể tái tạo lại không gian đó dưới dạng mô hình 3D cực kỳ chi tiết. Ở thời kỳ đỉnh cao năm 2016, Pokémon Go có khoảng 230 triệu người chơi hoạt động mỗi tháng, tạo ra nguồn dữ liệu khổng lồ từ hầu hết các thành phố lớn trên thế giới.
Ứng dụng thực tế cho robot giao hàng
Coco Robotics kỳ vọng rằng khi kết hợp VPS với bốn camera gắn quanh thân robot, các thiết bị này có thể nhận diện chính xác môi trường xung quanh và di chuyển an toàn hơn. Điều này đặc biệt quan trọng với lĩnh vực robot giao hàng chặng cuối, nơi tốc độ và độ chính xác quyết định trực tiếp đến chi phí vận hành.
Với robot giao hàng, sai số định vị có thể dẫn đến những tình huống khó xử: robot đi nhầm sang phố khác, dừng ở sai địa chỉ hoặc không biết cách băng qua đường an toàn. Công nghệ VPS hứa hẹn giải quyết những vấn đề này bằng cách cung cấp khả năng định vị dựa trên hình ảnh thực tế thay vì tín hiệu vệ tinh dễ bị nhiễu.
Câu hỏi về sử dụng dữ liệu cộng đồng
Câu chuyện về Pokémon Go và dữ liệu người dùng cũng đặt ra những câu hỏi rộng hơn về cách dữ liệu cộng đồng được sử dụng. Trong nhiều trường hợp, dữ liệu được thu thập cho một mục đích ban đầu nhưng sau đó lại được tái sử dụng cho mục đích hoàn toàn khác.
Ví dụ nổi tiếng là các bài kiểm tra CAPTCHA trên Internet, nơi người dùng được yêu cầu chọn hình ảnh xe đạp hoặc đèn giao thông để chứng minh mình không phải robot. Nhiều nhà khoa học tin rằng dữ liệu này đã được dùng để huấn luyện các hệ thống thị giác máy tính.
Niantic hiện chưa cho biết có kế hoạch chia sẻ dữ liệu VPS với cơ quan chức năng hay không. Tuy nhiên, khả năng xác định vị trí dựa trên địa danh trong ảnh chắc chắn là một công nghệ đầy sức hấp dẫn với nhiều ứng dụng tiềm năng.
Tầm nhìn dài hạn: Bản đồ sống của thế giới
Ở tầm nhìn dài hạn, Niantic cho biết mục tiêu của họ là xây dựng một "bản đồ sống" của thế giới. Đây sẽ là bản đồ kỹ thuật số liên tục được cập nhật khi có thêm dữ liệu mới từ người dùng hoặc từ các thiết bị tự hành như robot giao hàng.
Khi các robot của Coco Robotics bắt đầu hoạt động trên đường phố, chúng sẽ tiếp tục thu thập hình ảnh môi trường xung quanh và bổ sung dữ liệu vào hệ thống VPS. Theo thời gian, bản đồ này sẽ ngày càng chính xác hơn, tạo thành một vòng lặp cải tiến liên tục.
Mô hình thu thập dữ liệu liên tục như vậy cũng đang được áp dụng trong ngành xe tự lái. Các công ty như Waymo hay Tesla đều dựa vào dữ liệu thực tế thu thập từ phương tiện để cải thiện thuật toán của mình.
Di sản bất ngờ của một trò chơi toàn cầu
Nhìn theo góc độ đó, Pokémon Go có thể không chỉ là một trò chơi giải trí đơn thuần. Nó giống như một dự án lập bản đồ quy mô toàn cầu được thực hiện bởi hàng trăm triệu người mà phần lớn trong số họ thậm chí không nhận ra mình đang tham gia.
Và nếu kế hoạch của Niantic thành công, những bước chân lang thang săn Pokémon của một thập kỷ trước có thể sẽ giúp robot của tương lai tìm đúng địa chỉ giao hàng chỉ trong vài phút. Có lẽ, chúng ta thực sự đã hiểu sai về Pokémon Go suốt 10 năm qua - không chỉ là cơn sốt game mà còn là một dự án thu thập dữ liệu địa lý vĩ đại nhất trong lịch sử.
