Đầu thập niên 1990, sự xuất hiện của một du khách phương Tây còn là điều lạ lẫm tại Hà Nội. Sau 35 năm, Thủ đô đã thay đổi mạnh mẽ, trở thành điểm đến quen thuộc của du khách quốc tế.
Hà Nội năm 1991-1993 qua ống kính Hans-Peter Grumpe
Nhiếp ảnh gia người Đức Hans-Peter Grumpe đến Việt Nam 3 lần trong giai đoạn 1991-1993, tổng cộng 83 ngày. Ông chụp khoảng 1.600 bức ảnh, trong đó riêng Hà Nội có khoảng 270 tấm. Năm 2021, ông bổ sung thêm 400 bức ảnh chưa từng công bố.
Theo thống kê, năm 1991 cả nước chỉ đón khoảng 300.000 lượt khách quốc tế. Hans-Peter Grumpe kể có nơi người dân ngạc nhiên đến mức bỏ chạy khi thấy ông bước xuống xe, trong khi trẻ em lại tò mò kéo tay hoặc chạm vào bộ râu của vị du khách Đức.
Những địa danh quen thuộc xưa và nay
Hồ Hoàn Kiếm là nơi ông yêu thích nhất. Trong ký ức của ông, hồ chỉ có mặt nước phẳng lặng soi bóng cây cổ thụ, người dân tập thể dục buổi sáng, trẻ em chạy đuổi chim bồ câu. Ngày nay, mỗi tuần có hơn 15.000 người đến viếng thăm Lăng Bác.
Cầu Thê Húc gần như không thay đổi sau hơn 30 năm. Cầu được xây dựng năm 1865, vẫn giữ dáng cong đặc trưng và 16 hàng cọc, dầm ngang dọc được thay bằng bê tông để tăng độ bền.
Nhà khách Chính phủ tại số 12 Ngô Quyền, xây năm 1918 trên nền chùa Báo Ân, mang phong cách kiến trúc cổ điển Pháp. Năm 1945, công trình mang tên Bắc Bộ Phủ, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc sau Cách mạng Tháng Tám. Hiện nay, tòa nhà là nơi diễn ra các hoạt động lễ tân đối ngoại.
Phương tiện và đời sống thay đổi
Đầu thập niên 1990, xe đạp, xích lô và xe phân khối nhỏ là phương tiện phổ biến. Hans-Peter Grumpe kể một kỷ niệm đáng nhớ: ông đi xích lô muốn đến chợ nhưng tài xế hiểu nhầm do tiếng Việt nhiều thanh điệu. Ngày nay, xích lô chủ yếu phục vụ du khách, phường Hoàn Kiếm có khoảng 80 xích lô được cấp phép.
Chợ Đồng Xuân năm 1992 mang đậm nhịp sống đầu đổi mới, với kiến trúc Pháp vòm cong, người dân đội nón lá, gánh hàng. Hiện nay, chợ là đầu mối bán buôn ba tầng, bán đa dạng hàng thiết yếu.
Cầu Long Biên chỉ dành cho tàu hỏa, người đi bộ và xe hai bánh. Hans-Peter Grumpe mô tả cây cầu như "một bản vá khổng lồ" sau nhiều lần sửa chữa. Cầu dài hơn 1.691 m với 19 nhịp dàn thép, khởi công năm 1899, hoàn thành 1902. Cuối năm 2025, cầu tạm dừng hai tháng để sửa chữa, thông xe lại tháng 1/2026.
Bia hơi và ẩm thực vỉa hè
Quán bia hơi có mặt khắp nơi, mọi người quây quần bàn thấp, ghế đẩu, cốc thủy tinh thổi thủ công màu xanh mờ đựng bia hơi. Đầu thập niên 1990, một cốc bia hơi giá khoảng 1.600-2.000 đồng. Ngày nay, thưởng thức bia hơi vẫn là nét đặc trưng văn hóa Thủ đô.
Ký ức muốn giữ nguyên
Hans-Peter Grumpe nhiều lần muốn quay lại Việt Nam nhưng quyết định giữ nguyên ký ức. "Có thể nghe hơi hoài niệm, nhưng tôi muốn giữ Việt Nam trong ký ức như những gì mình đã trải qua. Vì thế, những bức ảnh này giờ đây đã trở thành những tư liệu lịch sử", ông nói.
