Ngày 17/5, ông Vương An Toàn, Cục trưởng Cục Quản lý khẩn cấp thành phố Hoa Lượng, Tứ Xuyên (Trung Quốc), cho biết nguyên nhân trực tiếp khiến du khách 16 tuổi tử vong tại khu du lịch thác Maliuyan là do nhân viên vận hành mở cơ cấu nhả dây quá sớm, khi hệ thống trượt chưa đến vị trí an toàn. Doanh nghiệp liên quan bị yêu cầu dừng hoạt động để chỉnh đốn, một số người chịu trách nhiệm đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế hình sự.
Điều đáng chú ý là sự cố không chỉ nằm ở một thao tác sai. Các chuyên gia trong ngành thể thao mạo hiểm Trung Quốc cho rằng thiết bị kiểu này đáng lẽ phải có cơ chế khóa an toàn, ngăn việc nhả dây khi chưa đủ điều kiện. Nói cách khác, nếu hệ thống được thiết kế đúng chuẩn, lỗi con người không thể dễ dàng biến thành thảm kịch.
Gần 100 dự án, nhưng chưa dự án nào đủ giấy tờ
Các chuyên gia thiết bị mạo hiểm Trung Quốc cho biết, trò chơi được gọi là “đu dây thác nước” (dà bǎi dàng) thực chất là một thiết bị lai ghép giữa xích đu và cáp treo trượt. Nó không hoàn toàn là “xích đu vách đá” - loại đã được đưa vào danh mục thiết bị giải trí cỡ lớn cần giám sát đặc biệt từ năm 2023 và có tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc GB 45069-2024, hiệu lực từ tháng 3/2025. Chính sự “không ra hẳn một loại hình nào” này khiến thiết bị rơi vào vùng xám quản lý.
Hiện Trung Quốc chưa có tiêu chuẩn an toàn quốc gia riêng áp dụng cho mô hình “đu dây thác nước”. Nói cách khác, một trò chơi có rủi ro cao đang được vận hành trước khi khung kỹ thuật đủ rõ để kiểm soát nó, theo China News Weekly.
Đáng lo hơn, giới chuyên môn cho rằng bản thân thiết kế thiết bị tại thác Maliuyan đã có lỗ hổng nghiêm trọng. Ông Vương Hải, nhà phát triển có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết bị mạo hiểm, nhận định thiết bị này thiếu cơ chế “chống phát lệnh sớm”, hay còn gọi là thiết kế fail-safe. Đây là lớp an toàn bắt buộc để ngăn hệ thống nhả dây nếu chưa tới đúng vị trí, ngay cả khi người vận hành bấm nhầm hoặc thao tác sai. Vì thiếu lớp khóa kỹ thuật này, sai sót của nhân viên không bị hệ thống chặn lại. Một thao tác nhả dây quá sớm vì thế có thể trực tiếp biến thành thảm kịch.
Báo cáo kiểm định dài 30 trang của dự án cũng bị chỉ ra không đề cập đến phương án phòng ngừa thao tác sai hoặc năng lực cứu hộ khẩn cấp khi sự cố xảy ra.
Từ lỗi thiết kế, câu chuyện mở rộng thành vấn đề toàn ngành. Theo ông Vương Hải, hiện Trung Quốc có khoảng 100 dự án đu dây dạng “đu vực thẳm” đang hoạt động, nhưng chưa dự án nào thực sự hoàn thành quy trình kiểm tra đặc biệt để có giấy phép hợp pháp.
Lợi nhuận nhanh, trách nhiệm "mỏng"
Các trò chơi kiểu “cliff swing” nở rộ tại Trung Quốc cùng làn sóng du lịch cảm giác mạnh. Ở Trùng Khánh, Hồ Nam, Quý Châu hay Tứ Xuyên, nhiều khu du lịch đua nhau dựng cầu kính, zipline, xe đạp trên không, xích đu vực sâu để hút khách trẻ. Theo Reuters, mạng xã hội là lực đẩy lớn phía sau cơn sốt này. Những video du khách “bay” giữa vực núi dễ hút hàng triệu lượt xem trên Douyin, Xiaohongshu, biến cảm giác mạnh thành một dạng nội dung check-in.
Sức hút của trò chơi nằm ở cảm giác chinh phục nỗi sợ trong một môi trường được quảng bá là an toàn. Trong khi với các khu du lịch, mô hình này còn là cỗ máy doanh thu: chỉ cần vài video lan truyền, một điểm đến có thể lập tức kéo khách trẻ tới mua vé, trải nghiệm và quay clip.
Theo Guancha.cn, chi phí xây dựng một thiết bị đạt chuẩn có thể lên tới 1,5-2 triệu nhân dân tệ, có phương án làm thiếu tiêu chuẩn rẻ hơn đáng kể. Với giá vé vài trăm nhân dân tệ mỗi lượt, sức ép thu hồi vốn trong mùa cao điểm khiến không ít điểm du lịch dễ ưu tiên mở bán trước, kiểm định và đào tạo bị đẩy xuống phía sau. Thậm chí, có đơn vị thu hồi vốn chỉ trong 15-30 ngày.
Rủi ro vì thế bị đẩy dần về phía du khách. Họ mua vé với niềm tin thiết bị đã được kiểm định, nhân viên đã được đào tạo và khu du lịch đủ năng lực bảo vệ mình. Nhưng nếu phía sau là thiết bị chưa đạt chuẩn, nhân sự vận hành thiếu chuyên môn, quy trình giám sát lỏng lẻo, du khách gần như không có khả năng tự đánh giá mức độ nguy hiểm thật sự.
Ở một số điểm du lịch, nhân viên còn kiêm luôn việc hỗ trợ quay video, chụp ảnh cho khách. Với trò chơi có độ rủi ro cao, đây là dấu hiệu rất đáng lo. Người vận hành đáng lẽ phải tập trung hoàn toàn vào thiết bị, tín hiệu an toàn và tình trạng của khách, thay vì phân tâm bởi nhu cầu tạo nội dung cho mạng xã hội.
Vụ Maliuyan vì vậy không chỉ là lỗi của người trực tiếp bấm nút. Nó kéo theo trách nhiệm của đơn vị đầu tư, doanh nghiệp vận hành, khu du lịch cho thuê mặt bằng, cơ quan kiểm định và chính quyền địa phương. Một trò chơi nguy hiểm không thể được xem như dịch vụ phụ trợ có thể khoán trắng cho nhà thầu rồi phủi trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
