Du lịch y tế đang trở thành một ngành kinh tế trị giá hàng trăm tỷ USD, với cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các quốc gia. Không còn chỉ dựa vào chi phí thấp hay tay nghề bác sĩ, sức hút của một điểm đến nay phụ thuộc vào một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện: từ bệnh viện, dịch vụ phục hồi, bảo hiểm, hàng không, nghỉ dưỡng đến năng lực ứng phó y tế khẩn cấp và an toàn cộng đồng. Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế như kỹ thuật y khoa tiệm cận khu vực, chi phí cạnh tranh, thời gian chờ ngắn, nhưng để biến những điểm sáng riêng lẻ thành ngành kinh tế thực sự, cần một chiến lược tổng thể.
Hệ sinh thái du lịch y tế: Yếu tố quyết định cạnh tranh
Theo ông Bùi Thanh Tú, Giám đốc Marketing Công ty Du lịch BestPrice, để du lịch y tế thành sản phẩm hoàn chỉnh, Chính phủ cần giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện cơ chế thị thực y tế, bảo hiểm và khung pháp lý đặc thù. Bệnh viện và hiệp hội chuyên ngành là lực lượng nòng cốt bảo đảm chất lượng y khoa, chuẩn hóa dịch vụ theo tiêu chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp lữ hành kết nối và điều phối, xây dựng sản phẩm, tổ chức trải nghiệm và đẩy mạnh marketing quốc tế. "Chỉ khi các chủ thể này được vận hành trong một cơ chế phối hợp thống nhất, du lịch y tế Việt Nam mới có thể chuyển từ những mô hình phát triển riêng lẻ hiện nay thành một ngành dịch vụ có sức cạnh tranh thực sự trong khu vực và trên thế giới", ông Tú chia sẻ.
Việt Nam cần hình thành cơ chế liên ngành, trong đó Bộ Y tế giữ vai trò trung tâm về chuyên môn, xây dựng danh mục kỹ thuật thế mạnh, kiểm soát chất lượng theo chuẩn JCI. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng thương hiệu quốc gia, tổ chức xúc tiến tại các hội chợ quốc tế. Đồng thời, cải thiện chính sách thị thực y tế, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung phục vụ bệnh nhân quốc tế.
Du lịch và y tế: Sự kiến tạo hai chiều
Trong mô hình hiện đại, ngành du lịch không chỉ đưa khách đến cơ sở khám chữa bệnh mà còn kiến tạo toàn bộ hành trình trải nghiệm: từ tư vấn, hỗ trợ nhập cảnh, tổ chức di chuyển, lưu trú phù hợp, đến hoạt động phục hồi sau điều trị. Khác với du lịch thông thường, khách du lịch y tế có yêu cầu đặc thù về sức khỏe, tâm lý và thời gian lưu trú. Doanh nghiệp du lịch cần phối hợp chặt chẽ với bệnh viện, bảo hiểm để xây dựng sản phẩm cá nhân hóa, an toàn.
Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Kinh tế Du lịch, cho rằng doanh nghiệp cần biến lợi thế thành sản phẩm du lịch y tế hấp dẫn, có chiến lược truyền thông hiệu quả. Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Giám đốc Vietfoot Travel, nhấn mạnh cần xây dựng liên kết vững chắc giữa lữ hành và cơ sở y tế uy tín. "Khi hệ sinh thái khám chữa bệnh hoàn thiện, kết hợp mượt mà với năng lực tổ chức sản phẩm của công ty du lịch, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra một thương hiệu du lịch y tế đủ mạnh để hút khách quốc tế", ông Nam chia sẻ.
Nâng chuẩn bệnh viện – nền tảng cạnh tranh
Bác sĩ chuyên khoa II Âu Thanh Tùng, Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, đề xuất xây dựng cơ chế thị thực y tế riêng, hoàn thiện cơ chế tài chính tính đúng tính đủ chi phí dịch vụ cho người bệnh quốc tế, tăng quyền tự chủ cho bệnh viện công lập với điều kiện hạch toán riêng, công khai chi phí. Cần thúc đẩy kết nối với các hãng bảo hiểm quốc tế qua cơ chế bảo lãnh viện phí, hồ sơ song ngữ. "Năng lực cạnh tranh quốc tế cần thể hiện qua kết quả điều trị, tỷ lệ biến chứng, an toàn người bệnh, minh bạch chi phí, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm đồng hành sau điều trị", bác sĩ Tùng nói.
Ông cũng đề xuất chương trình quốc gia hỗ trợ bệnh viện đạt chuẩn JCI, ACHS, bao gồm mạng lưới chuyên gia quốc tế, bộ tài liệu hướng dẫn thực hành tiếng Việt, hệ thống chỉ số chất lượng, hỗ trợ tài chính cải tiến và đào tạo quản trị rủi ro. Song song, cần xây dựng tiêu chuẩn HL7 FHIR để trao đổi dữ liệu y tế an toàn, chuẩn hóa danh mục thuật ngữ, định danh người bệnh, bảo đảm an ninh mạng và hành lang pháp lý cho Telemedicine xuyên biên giới.
Xây dựng "điểm đến an toàn" cho du lịch y tế
Theo Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Ngô Đức Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, câu hỏi đầu tiên của du khách là: "Tôi đến đó có an toàn không?" An toàn gồm an ninh và sức khỏe. "Việt Nam còn thiếu một hệ sinh thái giúp khách du lịch cảm thấy được bảo vệ khi xảy ra biến cố y tế", ông nói. Hệ sinh thái đó bao gồm trạm sơ cứu, thiết bị cấp cứu công cộng, mạng lưới cứu hộ, vận chuyển cấp cứu, bệnh viện phân tầng, cơ chế kết nối bảo hiểm du lịch và hướng dẫn tiếp cận dịch vụ y tế nhanh nhất.
Các quốc gia thành công như Thái Lan, Malaysia, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản không vượt trội ở từng yếu tố riêng lẻ mà biến lợi thế thành chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh. Việt Nam hiện thiếu chiến lược tổng thể kết nối các mắt xích từ cấp cứu ngoại viện, mạng lưới phản ứng nhanh, trạm sơ cứu cộng đồng, bảo hiểm đến bản đồ số định vị thiết bị cấp cứu – hầu hết đang phát triển rời rạc.
Đề án Phát triển du lịch y tế 2026-2030 và cơ hội từ APEC 2027
Bộ Y tế đang xây dựng Đề án Phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030, cụ thể hóa Nghị quyết 72-NQ/TW. Theo Tiến sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, đề án tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện thể chế; cơ chế điều phối liên ngành; phát triển sản phẩm và chuỗi giá trị; nâng cao chất lượng dịch vụ và nhân lực; xây dựng thương hiệu quốc gia; thúc đẩy chuyển đổi số và hợp tác quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành điểm đến du lịch y tế cạnh tranh trong Đông Nam Á, từng bước dẫn đầu châu Á, với chuỗi dịch vụ đồng bộ từ y học hiện đại, y dược cổ truyền, phục hồi chức năng đến chăm sóc toàn diện, tiệm cận chuẩn quốc tế.
Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Tất Cường, Chủ tịch Hội đồng cố vấn Lâm sàng & Hoạt động đối ngoại Hệ thống Y tế Vinmec, nhấn mạnh cần tăng cường truyền thông, tích hợp y tế – du lịch – văn hóa, xúc tiến tại thị trường mục tiêu qua mạng lưới ngoại giao, du lịch và đối tác quốc tế, phát triển nền tảng thông tin du lịch y tế quốc gia đa ngôn ngữ. Việt Nam đang xây dựng thương hiệu quốc gia "Du lịch y tế Việt Nam", dự kiến đưa vào sử dụng từ năm 2027 khi đăng cai Hội nghị cấp cao APEC. Đây là cơ hội để giới thiệu nền y tế hiện đại, an toàn, hội nhập, mở rộng hợp tác đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển du lịch y tế.
Theo Viện trưởng Kinh tế Du lịch Nguyễn Anh Tuấn, từ dự thảo đề án, các cơ quan chức năng cần trình Chính phủ chiến lược tổng thể để biến Việt Nam thành điểm đến nổi bật về du lịch y tế và chăm sóc sức khỏe. Du lịch y tế chỉ thành ngành dịch vụ giá trị cao khi Việt Nam xuất khẩu năng lực chữa bệnh và tạo dựng hành trình chăm sóc sức khỏe toàn diện, an toàn, đáng tin cậy. Khi các mắt xích từ bệnh viện, du lịch, bảo hiểm, công nghệ đến chính sách được kết nối thành hệ sinh thái thống nhất, Việt Nam sẽ có cơ sở cạnh tranh trong thị trường du lịch y tế khu vực.
