Trong số rất nhiều điểm tham quan nổi tiếng ở Bắc Kinh, Tử Cấm Thành luôn là điểm đến hấp dẫn nhất. Là một kho báu vô giá của lịch sử và văn hóa Trung Quốc, nơi đây thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Bên cạnh vẻ đẹp tráng lệ và hùng vĩ, Tử Cấm Thành còn ẩn chứa nhiều bí ẩn khiến du khách tò mò, đặc biệt là sự hiện diện của hàng trăm chú mèo sinh sống tại đây.
Nguồn gốc lịch sử của những chú mèo trong Tử Cấm Thành
Sự xuất hiện của hàng trăm chú mèo tại Tử Cấm Thành là kết quả của lịch sử cung đình kéo dài nhiều thế kỷ, cùng với nhu cầu bảo vệ di sản và điều kiện sinh thái đặc thù của quần thể này. Mèo đã đồng hành cùng Tử Cấm Thành hơn 600 năm, từ thời nhà Minh (1368-1644) đến nhà Thanh (1644-1911). Chúng từng là thú cưng yêu thích của nhiều hoàng đế như Chu Nguyên Chương, Tuyên Đức Đế - người từng nghiên cứu và vẽ mèo, Gia Tĩnh Đế - người phong tước vị và chôn cất mèo bằng quan tài vàng, cùng Càn Long và hoàng hậu Từ Hy Thái hậu nuôi mèo trong điện riêng.
Điều thú vị là nhiều chú mèo được đặt tên, cho ăn riêng, thậm chí có bộ phận quản lý riêng trong cung đình. Trong văn hóa Trung Hoa cổ, mèo gắn liền với sự tỉnh thức, trấn tà và bảo vệ không gian linh thiêng, nhờ đó chúng được đối xử nhẹ nhàng thay vì bị xua đuổi như động vật hoang dã. Ngày nay, phần lớn những chú mèo ở Tử Cấm Thành được cho là hậu duệ trực hệ của mèo hoàng gia xưa, bên cạnh những con mèo hoang được thu nhận trong quá trình bảo tồn.
Quá trình hình thành cộng đồng mèo tại di sản
Sau khi nhà Thanh sụp đổ năm 1912, hoàng cung không còn là nơi ở của hoàng gia, nhưng mèo vẫn sinh sôi qua nhiều thế hệ và không có lý do để tiêu diệt hay di dời. Khi Tử Cấm Thành trở thành bảo tàng vào năm 1925, chúng mặc nhiên trở thành "cư dân cũ", duy trì dòng chảy liên tục giữa quá khứ hoàng tộc và không gian di sản hiện đại.
Những chú mèo lang thang khắp mọi ngóc ngách của Tử Cấm Thành, từ những góc khuất đến những nơi hẻo lánh nhất. Chúng rất đáng yêu và thanh lịch, khiến du khách luôn tò mò về cuộc sống của chúng. Trước đây, các cung phi thường nuôi mèo làm thú cưng, mỗi con đều có tên riêng và được yêu thích trong cung.
Theo thời gian, số lượng mèo sinh sôi nảy nở ngày càng nhiều. Chúng không bao giờ rời khỏi Tử Cấm Thành và cũng không biết đến thế giới bên ngoài. Những chú mèo này rất hiền lành. Hơn 100 con mèo sống trong các khu vực cố định mỗi ngày và đều có tên riêng cùng thông tin nhận dạng đầy đủ.
Quản lý và chăm sóc đàn mèo hiện nay
Hiện nay, Bảo tàng Cố Cung quản lý khoảng 150-200 con mèo, xem chúng là một phần di sản sống. Từ năm 2009, bảo tàng triển khai chương trình TNR (bắt, triệt sản, tiêm vaccine, thả) để kiểm soát số lượng mèo mà vẫn duy trì vai trò bảo vệ di sản. Giai đoạn 2009-2013, chi phí cho chương trình này lên tới hơn 18.000 nhân dân tệ (khoảng 63 triệu đồng) cho 181 con mèo.
Tại Tử Cấm Thành, du khách được khuyến cáo không bế mèo, không ép chụp ảnh và không tự ý cho ăn để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng. Nhân viên bảo tàng thường nhắc nhở: "Mèo là chủ của Tử Cấm Thành, con người chỉ là khách".
Giá trị văn hóa và du lịch của những "ngự miêu"
Những "ngự miêu" không chỉ bảo vệ di sản mà còn mang lại giá trị văn hóa và du lịch đáng kể. Chú mèo Papa màu cam mũm mĩm trở thành ngôi sao của năm, với chiều cao ngồi khoảng 30 cm, được dùng làm đơn vị đo hài hước cho các cổ vật nhân kỷ niệm 100 năm bảo tàng. Các chú mèo khác như Luban hay Baidian'er cũng nổi tiếng trên mạng xã hội Weibo.
Phân loại mèo trong Tử Cấm Thành
Những chú mèo ở Cố cung được phân làm 3 loại. Loại thứ nhất là những chú mèo thích yên tĩnh, thường sống trong các khu vực "cấm", hầu như không có người lui tới. Loại thứ hai là Cảnh Tiểu Tể và bầy đàn. Cảnh Tiểu Tể là tên của chú mèo lông vàng nổi tiếng được ghi hình trong chương trình "Lên tin tức rồi, Cố cung!". Những chú mèo này không sợ người, thường quanh quẩn ở Ngự Hoa Viên, phía ngoài của Cảnh Vận Môn và Văn Hoa Điện. Loại cuối cùng là những chú mèo "bảnh bao" nhất Hoàng cung. Các nhân viên làm việc trong Cố cung cho biết những chú mèo này chỉ xuất hiện trong giờ ăn và sau đó biến mất.
Dù là loại mèo nào, các nhân viên vẫn chăm sóc chúng rất chu đáo. Du khách có thể nhìn thấy bóng dáng của những chiếc đuôi ngoe nguẩy đầy uyển chuyển khi dạo chơi trong Cố cung. Hiện tại, những chú mèo này đã trở thành một biểu tượng vô cùng quan trọng của Cố cung. Mèo ở Tử Cấm Thành có nhiều màu sắc và hoa văn khác nhau, du khách thường bất ngờ bắt gặp nhiều con trong khi tham quan.
