Làng nghề Vĩnh Đức: 'Nhen lửa là có ăn' với bánh đa vừng truyền thống
Những ai từng đi qua làng nghề Vĩnh Đức, xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An, vào những ngày nắng cuối năm hẳn sẽ không khỏi ấn tượng trước khung cảnh quen mà lạ. Từ đầu làng đến cuối xóm, sân nhà nào cũng trải kín những tấm đan tre phơi bánh đa. Dưới tia nắng vàng, bánh xếp lớp ngay ngắn, ánh lên màu trắng ngà điểm những hạt vừng đen, tạo nên bức tranh bình dị giữa làng quê.
Nghề truyền thống gần 300 năm tuổi
Làng nghề Vĩnh Đức có tuổi đời gần 300 năm, với sản phẩm chủ yếu là bánh đa vừng và bánh đa nem. Theo các bậc cao niên, nghề làm bánh đa đã có từ nhiều đời, tuy không còn ai nhớ chính xác thời điểm bắt đầu. Người dân nơi đây thường nói vui với nhau rằng: 'Nhen lửa là có ăn', nghĩa là chỉ cần còn đỏ bếp, còn làm nghề thì vẫn có thu nhập, vẫn nuôi sống được gia đình.
Nguyên liệu và quy trình tỉ mỉ
Bánh đa vừng Vĩnh Đức được làm từ những nguyên liệu quen thuộc như gạo Khang Dân, vừng đen, tỏi, tiêu và hạt nêm. Nguyên liệu tuy đơn giản nhưng mỗi công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm đúc rút từ nhiều năm.
- Gạo phải được xay bột tươi, xay đến đâu thì tráng đến đấy.
- Vừng phải là loại được tuyển chọn kỹ, hạt tròn, chắc và vỏ mỏng.
- Các loại gia vị được pha trộn theo tỷ lệ riêng của từng gia đình, tạo nên hương vị đặc trưng không lẫn với nơi khác.
Sau khi tráng bánh chín, người thợ rải đều lên tấm đan tre rồi mang ra phơi nắng. Họ phải liên tục trở để bánh khô đều hai mặt, giữ màu đẹp và không bị cong vênh. Nhiệt độ lý tưởng để phơi bánh là từ 30 đến 37 độ C. Vào khoảng giữa trưa, khi bánh vừa khô, phải nhanh tay thu gom, nếu không nắng quá sẽ làm bánh bị nứt, vỡ.
Công đoạn nướng thủ công được ưa chuộng
Công đoạn cuối cùng là nướng bánh trên bếp than. Dù nhiều nơi đã sử dụng máy móc, nhưng ở Vĩnh Đức, nướng thủ công vẫn được ưa chuộng hơn cả, bởi giúp bánh giữ được độ giòn và mùi thơm tự nhiên. Hiện nay, mỗi ngày, một thợ lành nghề có thể nướng từ 1.000 đến 2.000 chiếc bánh.
Nâng tầm thương hiệu, đưa sản phẩm đi xa
Bà Võ Thị Hiền (52 tuổi), gắn bó với nghề suốt 7 năm qua, là một trong những hộ sản xuất lớn tại làng nghề. Bà chia sẻ: 'Ở đây, nghề bánh đa đã qua mấy đời rồi. Nhà tôi mỗi ngày làm khoảng 25.000 cái. Bây giờ có máy tráng nên đỡ vất vả hơn, nhưng các khâu khác vẫn phải làm thủ công.'
Cơ sở của bà Hiền có 10 lao động thường xuyên, làm việc từ 5h sáng đến 5h30 chiều, ngày cao điểm phải tăng ca đến tối muộn. Với mức lương công nhân khoảng 280.000 đồng/ngày, làng nghề đã tạo công ăn việc làm cho nhiều nhân công trong và ngoài xã.
Sản phẩm của gia đình bà Hiền chủ yếu bán sỉ cho các tỉnh phía Bắc như Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh. Nhờ bán hàng online, đầu ra ngày càng ổn định. Vào dịp tết, lượng đơn hàng tăng gấp 2–3 lần ngày thường.
Bà Hiền tâm sự: 'Nghề này vất vả, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nhưng đã nuôi sống cả gia đình tôi. Chỉ cần có nắng là chúng tôi tranh thủ làm, tranh thủ phơi.'
Thu hút lao động và phát triển bền vững
Không chỉ người dân địa phương, nhiều lao động ở các vùng lân cận cũng tìm đến Vĩnh Đức để làm nghề vào lúc nông nhàn. Bà Trịnh Thị Thủy (40 tuổi), nhà cách làng nghề khoảng 14km, cho biết: 'Có những hôm phải dậy từ 3h sáng làm đến đêm mới nghỉ. Mệt nhưng có đồng ra đồng vào, lo được cho gia đình nên cũng cố gắng.'
Hiện nay, làng nghề Vĩnh Đức có hơn 60 hộ sản xuất, tạo việc làm cho gần 250 lao động. Nhiều hộ đã đầu tư máy móc, cải tiến mẫu mã, bao bì để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Năm 2022, bánh đa vừng Vĩnh Đức được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, đánh dấu bước phát triển quan trọng. Từ chỗ chỉ tiêu thụ trong vùng, sản phẩm nay đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành và được xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh.
Hỗ trợ từ chính quyền địa phương
Đại diện phòng Kinh tế xã Đô Lương cho biết, chính quyền luôn quan tâm hỗ trợ, tuyên truyền, vận động người dân đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử của tỉnh, đồng thời đầu tư xây dựng khu sản xuất tập trung. Xã cũng tích cực hướng dẫn, hỗ trợ bà con nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới đạt chuẩn OCOP, từ đó phát triển làng nghề quê nhà.
Từ những sân phơi ngập nắng đến bếp than hồng rực lửa, bánh đa vừng Vĩnh Đức ngày nay vẫn bền bỉ theo thời gian, trở thành niềm tự hào của một vùng quê và là cầu nối đưa hương vị xứ Nghệ vươn xa.
