Thành phố Hồ Chí Minh đang tạo một bước chuyển mạnh mẽ, thay vì xử lý hậu quả của các vụ ngộ độc thực phẩm thì chủ động kiểm soát nguy cơ ngay từ đầu chuỗi cung ứng thực phẩm. Với quy mô gần 15 triệu dân, mỗi ngày thành phố tiêu thụ hàng triệu suất ăn tại trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, nhà hàng và hàng chục nghìn điểm kinh doanh thức ăn đường phố. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo trong chuỗi sản xuất, vận chuyển, chế biến và tiêu dùng đều có thể dẫn đến ngộ độc thực phẩm, gây hậu quả nghiêm trọng cho cộng đồng, làm suy giảm niềm tin xã hội và ảnh hưởng môi trường đầu tư.
Chuyển từ chống ngộ độc sang quản trị nguy cơ
Kế hoạch phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026 vừa được Ủy ban nhân dân thành phố ban hành, với tinh thần không chạy theo xử lý sự cố sau khi ngộ độc xảy ra mà chuyển mạnh sang phòng ngừa từ sớm, kiểm soát nguy cơ từ gốc và quản lý theo chuỗi giá trị thực phẩm. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết: “Với quy mô dân số đặc biệt lớn, công tác quản lý an toàn thực phẩm của thành phố vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ; vì vậy các cấp, các ngành phải tiếp tục nâng cao nhận thức, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm, công khai các hành vi vi phạm và xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn gắn với khoa học công nghệ và chuyển đổi số.”
Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm, chỉ rõ: “Đáng lo ngại khi nhiều vụ ngộ độc vẫn xảy ra tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố khó truy xuất nguồn gốc.” Thành phố sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm như tăng cường tuyên truyền thay đổi nhận thức, siết chặt kiểm tra giám sát các bếp ăn tập thể và cơ sở dịch vụ ăn uống, xử lý nghiêm và công khai vi phạm, chủ động giám sát nguy cơ gây ngộ độc, phối hợp quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.
Kết quả kiểm tra tích cực tại các cơ sở dịch vụ ăn uống
Trong đợt kiểm tra chuyên đề đối với các trung tâm hội nghị và nhà hàng tiệc cưới mới đây, Sở An toàn thực phẩm đã rà soát 130 cơ sở, kiểm tra thực tế 121 cơ sở. Kết quả ghi nhận 120/121 cơ sở chấp hành đầy đủ các quy định về an toàn thực phẩm, chỉ một cơ sở bị xử phạt 25 triệu đồng do sử dụng Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hết hiệu lực. Hầu hết các cơ sở đều bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất, lưu trữ hồ sơ, hóa đơn chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và có người trực tiếp chế biến đã được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm theo quy định.
Bà Lan chia sẻ: “Những kết quả này cho thấy sự chuyển biến tích cực về nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp sau nhiều năm tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và thanh kiểm tra. Chúng tôi sẽ tiếp tục duy trì các cuộc kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm và yêu cầu người đứng đầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp trong giám sát toàn bộ quy trình bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.”
Kiểm soát từng khâu: bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố
Thành phố Hồ Chí Minh đang lựa chọn hai khu vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhất là bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Theo kế hoạch, thành phố vừa yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra, vừa xây dựng cơ chế quản lý chủ động ngay từ cơ sở. Các địa phương phải rà soát, thống kê đầy đủ cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố; phân loại theo mức độ nguy cơ, cập nhật thường xuyên dữ liệu quản lý, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để người kinh doanh thực hiện đúng quy định về điều kiện vệ sinh, nguồn nguyên liệu, bảo quản, phòng chống ô nhiễm chéo. Các đợt kiểm tra định kỳ và đột xuất cũng được tổ chức tại những khu vực đông dân cư, trường học, khu công nghiệp, khu du lịch, lễ hội.
Kế hoạch này không xem thức ăn đường phố là đối tượng cần hạn chế mà là một giá trị văn hóa cần được phát triển theo hướng văn minh, an toàn. Sở An toàn thực phẩm đã ban hành riêng Kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố năm 2026 với mục tiêu vừa kiểm soát nguy cơ, vừa nhân rộng các mô hình kinh doanh văn minh, xây dựng những tuyến phố ẩm thực đặc sắc, góp phần phát triển kinh tế ban đêm và du lịch.
Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Lê Minh Hải nhấn mạnh, cần khắc phục triệt để hạn chế trong kinh doanh thức ăn đường phố, tăng cường hướng dẫn chuyên môn cho chính quyền cấp cơ sở, tổ chức tập huấn cán bộ, kiểm tra đột xuất các cơ sở cung cấp nguyên liệu, xây dựng quy chế phối hợp điều tra và xử lý ngộ độc thực phẩm trên toàn địa bàn. Đặc biệt, chuyên mục “An toàn thức ăn đường phố” trên cổng thông tin điện tử của sở cùng chủ trương công khai danh tính hộ kinh doanh vi phạm nghiêm trọng cho thấy quyết tâm dùng tính minh bạch như một công cụ quản trị.
Chuyển đổi số và minh bạch hóa để bảo vệ người tiêu dùng
Định hướng này thống nhất với chỉ đạo của Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan khi cho rằng, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu để truy xuất nguồn gốc nhanh chóng khi xảy ra sự cố, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm cũng là cách để bảo vệ những doanh nghiệp làm ăn chân chính. Khi từng mắt xích đều thực hiện đúng vai trò của mình, an toàn thực phẩm sẽ trở thành một nếp sống, một chuẩn mực văn hóa của đô thị hiện đại. Mục tiêu của Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2026 là giảm các vụ ngộ độc thực phẩm và từng bước xây dựng một môi trường thực phẩm an toàn, minh bạch, văn minh, để mỗi bữa ăn của người dân đều thật sự là nguồn nuôi dưỡng sức khỏe và niềm tin.
