Cuộc chiến giảm đường trong trà sữa ở Thái Lan: Thách thức từ thói quen đến chính sách
Chính phủ Thái Lan đang đẩy mạnh một chiến dịch quyết liệt nhằm cắt giảm lượng đường trong đồ uống, đe dọa trực tiếp đến thói quen tiêu thụ trà sữa siêu ngọt vốn đã ăn sâu vào văn hóa ẩm thực của người dân. Tại khu phố cổ Bangkok, đám đông khách hàng vẫn chăm chú theo dõi "dì Nid" pha chế món trà Thái bán chạy nhất. Bà đổ đầy sữa đặc, thêm 12 thìa đường lớn rồi mới rót trà vào túi nilon đầy đá. Thức uống béo ngậy này đã giúp quán của người phụ nữ 68 tuổi nổi tiếng khắp mạng xã hội.
"Tôi pha chế như vậy để chiều lòng khách hàng", bà Nid chia sẻ. Tuy nhiên, thói quen này đang đi ngược lại nỗ lực cải thiện sức khỏe cộng đồng của chính phủ. Số liệu cho thấy người dân Thái Lan tiêu thụ trung bình 21 thìa đường mỗi ngày, vượt xa mức khuyến cáo 6 thìa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đồ uống ngọt được xem là thủ phạm chính, đưa Thái Lan vào nhóm quốc gia tiêu thụ nhiều calo từ đồ uống có đường nhất châu Á.
Chính sách thuế và cam kết từ các chuỗi lớn
Để giải quyết tình trạng này, từ năm 2017, chính phủ Thái Lan đã áp dụng thuế tiêu thụ đường đối với đồ uống đóng gói sẵn. Đến tháng 2 năm nay, chiến dịch mở rộng sang lĩnh vực pha chế trực tiếp khi 9 chuỗi cà phê lớn tại Thái Lan cam kết giảm một nửa lượng đường ở mức "ngọt bình thường". Chiến dịch mới nhất này sẽ bao gồm một số chuỗi cà phê lớn nhất cả nước, với nhiều cửa hàng đã đặt biển cho phép khách chọn mức độ ngọt từ 0-100%.
Theo quy định mới, mức ngọt 100% của một số thức uống sẽ chỉ chứa lượng đường bằng một nửa so với trước đây. Phó giáo sư Pojjana Hunchangsith tại Đại học Mahidol đánh giá chính sách đang phát huy hiệu quả khi nhiều nhà sản xuất chủ động đổi công thức. "Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất nằm ở các quán vỉa hè. Những ly trà sữa, ca cao đá hay hồng trà sữa tại đây là nguồn cung cấp đường khổng lồ nhưng lại nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng", bà Pojjana nhấn mạnh.
Thay đổi hành vi và thách thức từ truyền thống
Để thay đổi hành vi tiêu dùng, Phó giáo sư Phumsith Mahasuweerachai (Đại học Khon Kaen) cho rằng việc các cửa hàng đặt biển cho phép khách chọn mức độ ngọt từ 0-100% là bước đi khôn ngoan. "Nếu không gợi ý, khách sẽ bước vào và gọi đồ uống nhiều đường theo thói quen tự động", ông nhận định. Sự thay đổi đang dần diễn ra, như trường hợp của Phakamas, 39 tuổi, cho biết cô chỉ tự thưởng cho mình một hoặc hai ly ca cao đá mỗi tuần để giữ sức khỏe.
Dù vậy, với những người bán hàng truyền thống như dì Nid, việc cắt giảm đường vẫn là điều xa vời. Nhìn hàng dài du khách chờ đợi, bà xua tay khẳng định: "Nếu thiếu đường, trà và cà phê sẽ đắng ngắt. Khách tìm đến đây chính vì hương vị đậm đà vốn có".
Hệ lụy sức khỏe và phản ứng khu vực
Theo WHO, việc tiêu thụ thường xuyên các loại đồ uống có đường (bao gồm trà sữa, nước ngọt) được chứng minh là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến tình trạng tăng cân, béo phì và đái tháo đường. Tình trạng béo phì đang gia tăng mạnh tại châu Á. Đơn cử tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ em 5-19 tuổi bị thừa cân, béo phì đã chạm mức 19% vào năm 2020, vượt qua mức trung bình 17,3% của toàn khu vực Đông Nam Á.
Nhằm ngăn chặn hệ lụy sức khỏe từ đồ uống có đường, đã có 6 quốc gia Đông Nam Á (bao gồm Thái Lan, Philippines, Malaysia, Campuchia, Lào và Brunei) chính thức áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các mặt hàng sử dụng nhiều đường. Cuộc chiến giảm đường ở Thái Lan không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn phản ánh sự xung đột giữa chính sách công và thói quen văn hóa lâu đời.
