Cuốn sách “Đời sống xã hội của cà phê - Sự hình thành không gian cà phê Anh quốc” của Brian Cowan, do Sao Bắc Media và Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành, mang đến một góc nhìn mới lạ về thức uống quen thuộc. Tác phẩm không chỉ đơn thuần kể chuyện cà phê, mà còn phản ánh sự biến đổi xã hội Anh từ cuối thế kỷ 17.
Hành trình từ vật lạ thành hàng hóa
Phần I của sách kể lại câu chuyện cà phê từ khi du nhập vào Anh, được miêu tả “đen như bồ hóng, mùi vị cũng không khác bồ hóng là mấy”. Dù vấp phải sự kỳ thị ban đầu, cà phê dần chinh phục thị hiếu người dùng, cạnh tranh với trà, bia, rượu và chocolate. Các tiểu mục như “Một hương vị quen dần” hay “Mocha đến Java” làm rõ quá trình này.
Sự ra đời của quán cà phê
Phần II tập trung vào sự hình thành không gian quán cà phê. Quán cà phê đầu tiên ở Anh do doanh nhân người Do Thái tên Jacob mở năm 1650 tại Oxford. Bốn năm sau, quán thứ hai xuất hiện, và dần trở thành điểm đến của giới học thuật. Quán cà phê được ví như “Đại học một xu”, nơi học giả tụ họp, tranh luận và học tập, thậm chí cạnh tranh với môi trường đại học truyền thống.
Không gian gây tranh cãi
Không phải ai cũng ủng hộ quán cà phê. Năm 1663, Đại học Cambridge cấp phép cho quán cà phê với điều kiện chủ quán “không phục vụ các học giả có học vị thấp hơn thạc sĩ, các thức cà phê, chocolate, món tráng miệng đông lạnh… trừ khi có thầy hướng dẫn đi cùng”. Một số học giả coi quán cà phê là “tụ điểm phù phiếm”. Tuy nhiên, John Aubrey lại ghi nhận: “Trước khi có quán cà phê, người ta chẳng thể kết giao với người khác tốt đẹp đến nhường ấy”.
Phát triển tại London
Nếu Oxford là nơi khởi nguồn, London là nơi quán cà phê phát triển rực rỡ. Đến thế kỷ 18, quán cà phê trở nên phổ biến, mở cửa cho mọi tầng lớp, không chỉ giới thượng lưu. Quán Will trở thành trung tâm văn học London, thậm chí là “ẩn dụ cho đời sống đô thành”. Tác giả nhấn mạnh: “Nếu ai muốn tìm hiểu đời sống London là thế nào, cách dễ nhất là bước vào một trong vô vàn nơi đây”.
Góc nhìn đa chiều
Cuốn sách không chỉ dành cho người yêu cà phê, mà còn hữu ích cho nhà nghiên cứu văn hóa, kinh tế, xã hội. Brian Cowan phân tích động cơ sử dụng cà phê từ nhiều góc độ: kinh tế chính trị, tâm lý học, xã hội học. Ông cho rằng “Chỉ qua những phân tích thống kê kinh tế chúng ta sẽ không bao giờ hiểu nổi sự thành công của cà phê”. Văn hóa thượng lưu và tính thích ứng với nhu cầu đa dạng là chìa khóa thành công.
Giáo sư Markman Ellis trên American Historical Review gọi đây là “Một tác phẩm tuyệt đẹp và quan trọng về lịch sử quán cà phê”. Với hơn 300 trang sách, độc giả sẽ có một trải nghiệm thú vị, như thưởng thức một tách cà phê đậm đà tri thức.
