Đầu mùa mưa, dưới những cánh rừng thông ở Đà Lạt, Lâm Đồng, xuất hiện hàng loạt loài nấm với hình dạng, màu sắc phong phú. Từ lâu, cư dân địa phương thu hái một số loài không độc để chế biến món ngon. Tuy nhiên, gần đây nhiều người sau khi ăn nấm thông đã bị ngộ độc với triệu chứng đau bụng, nôn ói, ảo giác, phải nhập viện cấp cứu.
Kẻ giết người thầm lặng dưới tán rừng
Tiến sĩ nấm học Trương Bình Nguyên, Trường Đại học Đà Lạt, cho biết vào năm 1999-2000, ông cùng các nhà nghiên cứu đã khảo sát và sưu tập được hơn 200 loài nấm cộng sinh ở rừng thông Đà Lạt, trong đó có 40-50 loài ăn được. Nấm thông xuất hiện nhiều vào mùa mưa dưới tán rừng thông 20-40 năm tuổi, có thời điểm thu hoạch hàng chục kg trên diện tích 500-1.000 m2.
Do số lượng nấm lớn, các loài ăn được mọc xen với loài độc, dễ gây nhầm lẫn. Vì vậy, người thu hái cần có kiến thức khoa học và kinh nghiệm để đảm bảo an toàn.
Nấm trứng gà và nấm “tử thần”
Nấm trứng gà thuộc nhóm Amanita, được người dân Đà Lạt ưa chuộng vì hương vị thơm ngon. Tuy nhiên, có loài nấm độc Amanita phalloides, được gọi là nấm “tử thần”, rất giống nấm trứng gà. Cả hai đều có màng bọc trắng khi chưa trưởng thành, cấu trúc và hình thái tương tự. Khi trưởng thành, nấm trứng gà có mũ màu vàng, còn nấm “tử thần” màu vàng chanh, nhưng màu sắc có thể thay đổi do thời tiết và sinh thái rừng, khiến việc phân biệt rất khó.
Ăn nhầm nấm “tử thần” sẽ gây nôn ói, tiêu chảy, chóng mặt, sau 4 giờ chất độc ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây hôn mê và có thể tử vong nếu không được cứu chữa kịp thời.
Nấm trứng công và nấm trứng ngỗng
Nấm trứng công (Amanita incarnatifolia) khi mới mọc có bao ngoài trắng, hình dạng giống trứng chim công, khi trưởng thành mũ nấm màu xám nâu. Loài này dễ nhầm với nấm độc phổ biến trong rừng thông. Để phân biệt, nấm trứng công có khía ở rìa mũ, trong khi nấm độc không có.
Nấm trứng ngỗng cũng có loại độc tương tự. Sự khác biệt nằm ở bao gốc: nấm trứng ngỗng có bao mỏng, còn nấm độc có bao dày hơn.
Nấm gan và cách phân biệt
Nấm gan (Boletaceae) có khoảng 1.200 loài trên thế giới, tại Việt Nam có trên 300 loài. Nấm gan bò có bào tầng màu đỏ, đỏ tươi hoặc hồng thường chứa độc tố. Người dân nên hái những cây nấm có bào tầng màu vàng, nâu hoặc trắng để đảm bảo an toàn.
Khai thác nấm thông khoa học
Tiến sĩ Trương Bình Nguyên khuyến cáo người thu hái cần trang bị kiến thức và kinh nghiệm, không hái hoặc dùng thử nấm lạ chưa được kiểm chứng. Ông ủng hộ việc kết hợp du lịch với thu hái nấm thông, nhưng cần tổ chức quy củ, có sự phối hợp giữa công ty du lịch, cơ sở khoa học và hộ nông dân lành nghề để khai thác hợp lý tài nguyên này.
