Làng Phan Thanh: Hành trình từ món ăn gia đình đến di sản quốc gia
Đặc sản lươn đồng làng Phan Thanh, xã Hợp Minh, tỉnh Nghệ An đã khẳng định vị thế qua nhiều thế hệ với hương vị thơm ngon đặc trưng, giàu dinh dưỡng. Sản phẩm này không chỉ được người tiêu dùng trong nước ưa chuộng mà còn nhận được sự đánh giá cao từ những thực khách sành ăn.
Từ nghề phụ đến làng nghề chuyên nghiệp
Trước đây, Phan Thanh vốn là một làng quê thuần nông, người dân thường tranh thủ thời gian nông nhàn để đi thả trúm, bắt lươn nhằm cải thiện bữa ăn hàng ngày. Những năm gần đây, nhận thấy nhu cầu thị trường về lươn sạch và lươn sơ chế sẵn tăng cao, người dân trong làng đã có sự chuyển hướng đáng kể.
Họ đầu tư máy móc, chuyển đổi từ việc bắt lươn đơn thuần sang sơ chế và chế biến sâu, tạo nên một chuỗi giá trị khép kín từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm. Năm 2022 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Phan Thanh chính thức được Nhà nước công nhận là làng nghề chế biến lươn.
"Đây không chỉ là một danh hiệu, mà là sự khẳng định cho quá trình chuyên nghiệp hóa nghề thủ công truyền thống của làng", một lãnh đạo địa phương nhấn mạnh.
Di sản văn hóa nâng tầm sản phẩm
Danh tiếng của làng nghề càng được lan tỏa mạnh mẽ hơn khi "Tri thức về chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An" được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào đầu tháng 1/2026. Sự kiện này đã tạo động lực lớn cho việc phát triển sản phẩm, lượng đơn hàng tăng mạnh đáng kể.
Đặc biệt trong thời điểm giáp Tết, người dân nơi đây làm việc cật lực cả ngày lẫn đêm để kịp giao hàng cho khách. "Dịp cận Tết, tôi phải thuê thêm 10-15 lao động thời vụ để đáp ứng đơn hàng. Mỗi ngày, cơ sở thu mua khoảng 300-400kg lươn sống để chế biến", anh Nguyễn Minh Thao (sinh năm 1992), một chủ cơ sở tại làng Phan Thanh chia sẻ.
Quy trình chế biến công phu
Công việc chế biến lươn trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ:
- Sơ chế: Lươn được rửa sạch, cắt bỏ đầu, đuôi và loại bỏ ruột
- Gỡ xương: Những người thợ lành nghề thực hiện công đoạn gỡ xương cẩn thận
- Ướp gia vị: Lươn được ướp với nghệ tươi cùng các gia vị đặc trưng
- Chế biến và đóng gói
Trong các sản phẩm, lươn cuộn thịt được xem là mặt hàng chạy nhất mỗi dịp Tết. Nguyên liệu gồm thịt heo nạc băm nhuyễn trộn gia vị làm nhân, cuộn cùng lươn và buộc chặt bằng hành lá. Mỗi khay từ 18-20 cuộn được xếp ngay ngắn và đưa vào tủ cấp đông 2-3 giờ trước khi xuất bán.
"Đây là sản phẩm được khách hàng ưa chuộng để ăn Tết và làm quà biếu", bà Nguyễn Thị Mai, một người dân làng Phan Thanh cho biết.
Gia vị truyền thống tạo nên hương vị đặc trưng
Gia vị sử dụng trong chế biến lươn Nghệ An đều là những nguyên liệu truyền thống:
- Nghệ: Tạo màu sắc hấp dẫn, làm dậy mùi và cân bằng hương vị
- Hành, ớt, tiêu: Mang đến vị cay nồng đặc trưng của ẩm thực xứ Nghệ
- Mẻ: Góp phần tạo độ chua dịu tự nhiên
Sau khi chế biến, lươn được bảo quản trong các kho đông lạnh trước khi đóng gói và vận chuyển đi khắp nơi. Khách hàng chỉ cần nấu chín trong 20-30 phút là có thể thưởng thức món ăn thơm ngon, hấp dẫn.
Vươn ra thị trường quốc tế
Sản phẩm lươn Phan Thanh hiện có mặt tại hầu khắp các tỉnh thành trong nước và xuất khẩu sang nhiều quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Singapore cùng một số nước châu Âu.
Bà Nguyễn Phương Thảo, Chủ tịch UBND xã Hợp Minh khẳng định: "Việc được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mở ra nhiều cơ hội để làng nghề mở rộng quy mô, phát triển bền vững. Nghề chế biến lươn không chỉ giữ vững sinh kế mà còn góp phần nâng cao đời sống cho người dân địa phương".
Với sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, làng nghề chế biến lươn Phan Thanh đang viết tiếp câu chuyện thành công, đưa đặc sản địa phương vươn tầm quốc tế, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ẩm thực truyền thống của dân tộc.
