Những ngày này, từ khắp các ngả đường đến những phiên chợ truyền thống ở miền quê Đà Nẵng, nhiều người không khó để bắt gặp những nong "lá mùng 5" đặc trưng. Người bán không chỉ là tiểu thương, mà đa số là những nông dân với những bịch lá tươi hoặc khô được bày bán ở các sạp ven đường.
Người dân tất bật thu hoạch "lá mùng 5"
Theo quan niệm dân gian, các loại cây dân dã như hoắc hương, hoa khóm, rẻ quạt, đinh lăng, tía tô, ngải cứu, mã đề, lá mơ… khi được phơi vào đúng giữa trưa mùng 5 sẽ có mùi thơm đặc biệt, có thể dùng làm thuốc chữa bệnh. Nắm bắt nhu cầu thị trường, nhiều hộ dân ở thôn Trà Đoá 1 (xã Thăng An, Đà Nẵng) đã chuyển sang canh tác những loại cây thuốc dân dã như hoa khóm, hoắc hương, rẻ quạt, cam thảo, măng sợi, chè cát… để bán vào dịp mùng 5 tháng 5.
Gia đình ông Đỗ Thơ là một trong những hộ gắn bó với loại cây trồng này. Vụ này, ông dành gần 2 sào đất ruộng để trồng. Ngay từ đầu năm, gia đình ông đã cải tạo đất, lên luống để xuống giống hoắc hương và hoa khóm. "Trồng cây này cực hơn trồng lúa vì phải chăm sóc, tưới nước thường xuyên. Nhưng bù lại, nếu được mùa, thu nhập cao hơn nhiều", ông Thơ chia sẻ. Năm nay, gia đình ông bán gần hết số cây trồng cho thương lái, chỉ để lại một ít theo đơn đặt trước của khách quen. Sau khi trừ chi phí, nguồn thu đạt khoảng 25 triệu đồng.
Ông Nguyễn Vi Tự cũng đang tất bật thu hoạch những luống hoắc hương cuối cùng để kịp giao cho thương lái. Dù thời tiết nắng nóng khiến năng suất giảm so với mọi năm, nhưng giá bán ổn định nên người dân vẫn có thêm nguồn thu. "Lá hoắc hương tươi hiện thương lái thu mua khoảng 7.000 đồng/kg, còn hoa khóm khoảng 15.000 đồng/kg. Gia đình trồng hơn 1 sào, tính ra cũng có thêm khoảng 15 triệu đồng", ông Tự nói.
Từ nét quê thành hướng phát triển mới
Không chỉ vài hộ, loại cây trồng này đang dần trở thành một hướng sản xuất mới ở Trà Đoá 1. Hiện toàn thôn có khoảng 50 hộ tham gia trồng, với tổng diện tích hơn 3,5ha - tăng so với khoảng 2,5ha vào năm 2024.
Ông Đỗ Đức Thuận, Trưởng thôn Trà Đoá 1, cho biết trước đây người dân chủ yếu trồng lúa, nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao. Khi nhận thấy nhu cầu thị trường đối với lá mùng 5 ngày càng tăng, nhiều hộ đã chuyển đổi một phần diện tích sang trồng cây dược liệu dân dã này. "Đây là loại cây phù hợp với điều kiện đất đai ở địa phương, lại tận dụng được công lao động của người dân. Quan trọng hơn là bà con có thêm nguồn thu vào dịp giữa năm", ông Thuận cho hay.
Đầu ra của loại cây này vẫn chủ yếu tập trung vào dịp Tết Đoan Ngọ. Người dân mong muốn có sự liên kết với các hợp tác xã, doanh nghiệp để chế biến sâu hơn, tạo ra những sản phẩm như trà túi lọc, sản phẩm thảo mộc… nhằm kéo dài thời gian tiêu thụ và nâng cao giá trị. "Bà con rất mong các cấp, các ngành quan tâm hỗ trợ để xây dựng thương hiệu, đưa cây trồng này trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, thậm chí phát triển thành sản phẩm OCOP", ông Thuận chia sẻ.
Không chỉ ở vùng trồng Trà Đoá 1, vào những ngày này, nhiều khu chợ quê ở Đà Nẵng cũng trở nên đặc biệt hơn, bởi những sạp hàng bán lá thơm. Những bó lá giản dị, gói ghém từ công sức của người dân quê, vừa phục vụ phong tục truyền thống, vừa mang lại thêm thu nhập cho nhiều gia đình.
Bà Nguyễn Thị Tố (chợ Quán Gò, xã Thăng Điền) cho biết, những ngày trước Tết Đoan Ngọ, bà thường đến chợ Bình Đào lấy lá về bán lại cho người dân có nhu cầu. "Tuỳ từng loại, mỗi bịch lá có giá từ 10.000 - 30.000 đồng. Nhiều người vẫn thích mua về dùng vì đây là phong tục quen thuộc từ lâu đời", bà Tố nói.
Không chỉ là những bó lá để nấu nước, chợ "lá mùng 5" còn lưu giữ một nét văn hóa quê đã gắn bó bao đời. Mỗi dịp Tết Đoan Ngọ, trong nhiều gia đình, thiếu bó lá thơm, thiếu nồi nước lá nghi ngút hương thì cái tết dường như chưa trọn vẹn.
