Đầu mùa mưa, dưới những tán rừng thông ở Đà Lạt xuất hiện hàng trăm loài nấm mọc tự nhiên với màu sắc bắt mắt. Trong đó, nhiều loài có hương, vị đặc biệt làm người dân, du khách thích thú.
Người dân rủ nhau vào rừng hái nấm
Vào đầu tháng 6, khi rừng thông ở Đà Lạt, Lâm Đồng ướt đẫm bởi những cơn mưa, chị Kiều Nhã Phương (36 tuổi, trú phường Xuân Trường - Đà Lạt) lại cùng người thân, bạn bè rủ nhau thu hái nấm. Chị Phương chia sẻ, nấm thông là lộc trời và việc thu hái nấm đã trở thành niềm vui, thành nghề kiếm tiền của chị trong nhiều năm qua.
Người phụ nữ 36 tuổi cho biết, chị sinh ra và lớn lên ở Đà Lạt, từ bé đã được ông bà, cha mẹ truyền dạy kỹ năng về phân biệt, thu hái, chế biến các loại nấm thông.
Chị Phương thổ lộ: “Tôi bắt đầu việc hái nấm thông từ lúc 16 tuổi, đến nay đã là năm thứ 20 gắn bó với việc này. Vào mùa mưa, tôi rong ruổi các khu rừng ở Xuân Trường, Hòn Bồ, Đan Kia - Suối Vàng; Langbiang, Tà Nung, rừng khu vực hồ Tuyền Lâm, đèo Prenn… Mỗi ngày, tôi thường bắt đầu công việc hái nấm từ 5h, kết thúc khi trời về trưa”.
20 năm gắn với việc thu hái nấm rừng, song để đảm bảo an toàn, chị Phương chỉ thu nhặt một số nấm quen thuộc mà người dân thường hay gọi với tên như gan bò, nấm cối, nấm hương, hột gà (trứng gà).
Trong khi đó, ông Phạm Văn Thìn, 64 tuổi, trú phường Xuân Hương - Đà Lạt, cho biết, mỗi loại nấm thông Đà Lạt có hương, vị, màu sắc riêng biệt, mang lại sự thích thú cho người ăn. Sau khi thu hái, sơ chế, người dân có thể dùng làm các món xào, nướng, nấu cháo, lẩu… để thưởng thức.
Ông Thìn chia sẻ: “Cứ đến mùa mưa, tôi lại vào rừng hái nấm thông về chế biến món ăn. Suốt hàng chục năm qua, gia đình chúng tôi chọn một số loại tiêu biểu như nấm gan bò, hột gà, nấm nghệ để sử dụng”.
Cẩn trọng với nấm độc
Một người dân chuyên thu hái nấm cho biết, dưới tán rừng thông xuất hiện hàng loạt loại nấm bao gồm cả ăn được và loại chứa chất gây ngộ độc. Do vậy, người hái nấm cần phải có kinh nghiệm, kiến thức để phân biệt, tránh nhầm lẫn.
Ông này bật mí, trong rừng thường xuất hiện các quần thể nấm được người địa phương gọi là nấm trứng công, đây là loại thực phẩm được người dân săn lùng vì hương vị ngon. Tuy nhiên, ở một số vị trí, loài nấm này cũng mọc cạnh một loại nấm độc có màu sắc, hình dáng tương tự, dễ gây nhầm lẫn.
Do vậy, người thu hái không có kinh nghiệm, không nắm vững kiến thức sẽ dẫn đến nguy cơ hái nhầm, ngộ độc. Tương tự, một số loại như nấm mối tro, nấm gan bò cũng có những loại nấm độc có hình thái tương tự, khó phân biệt.
Du khách chi tiền trải nghiệm
Những năm gần đây, nấm thông không chỉ hút người dân Đà Lạt mà trở thành món đặc sản khiến nhiều du khách thích thú. Nhiều hộ dân ở Đà Lạt đã thực hiện các kênh kết nối, thu hái nấm và sơ chế rồi đóng gói, bán cho khách hàng với giá 100.000-150.000 đồng/kg nấm tươi; 200.000-250.000 đồng/kg nấm thành phẩm cấp đông.
Bà N., một người chuyên cung cấp các sản phẩm nấm cho khách chia sẻ, gia đình thường sơ chế nấm cối, gan bò chuyển cho khách hàng ở nhiều tỉnh thành. “Đa phần, khách hàng là mối quen, từng đến Đà Lạt du lịch và đã được thưởng thức nấm thông. Tùy vào loại nấm, nguồn hàng mà giá sản phẩm cũng linh động”, bà N. thổ lộ.
Ở Đà Lạt, mỗi loại nấm thường tập trung thành quần thể dưới tán rừng thông, đây cũng là những điểm người dân, du khách dễ tiếp cận. Nắm bắt nhu cầu, nhiều người dân ở Đà Lạt thực hiện các chuyến đưa khách trải nghiệm, thu hái và chế biến các món nấm để thưởng thức.
Theo anh Hoàng Hà, trú tại phường Langbiang - Đà Lạt, thông thường, anh tiếp nhận, đưa khách trải nghiệm văn hóa, ẩm thực bản địa vùng đồng bào dân tộc K’ho. Đến đầu mùa mưa, anh thực hiện thêm các hành trình hái nấm rừng để đáp ứng nhu cầu du khách.
“Có nhóm khách du lịch vừa “chốt” thời gian hái nấm rừng vào cuối tuần này, đây là điều rất thú vị. Thông thường, khách trải nghiệm trong ngày sẽ trả mức phí 800.000-1 triệu đồng/người, cắm trại qua đêm 2 triệu đồng/người”, anh Hà nói.
Là người vừa tham gia trải nghiệm hái nấm thông với người Đà Lạt, chị Trần Thị Thu Duyên, du khách đến từ TPHCM cho biết, đây là hoạt động trải nghiệm chị cảm thấy thú vị nhất trong những ngày du lịch ở Đà Lạt. Hành trình cho chị đặt chân đến các đồi thông bạt ngàn, được đắm chìm trong không gian trong lành, lãng mạn của núi rừng.
“Đi dưới tán thông mát lành rồi tìm kiếm, hái nấm là một cảm giác “chữa lành” rất khác lạ. Suốt một ngày rong ruổi, hành trình đưa tôi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Điều đặc biệt, người dân địa phương đã chỉ dạy cho tôi chi tiết về cách thu hái những cây nấm hoang dại để chế biến món ngon”, chị Thu Duyên thổ lộ.
Lời khuyên từ chuyên gia
Theo Tiến sĩ nấm học Trương Bình Nguyên, Trường Đại học Đà Lạt, một số công trình nghiên cứu ghi nhận khoảng gần 300 loại nấm cộng sinh dưới rừng thông ở Đà Lạt. Trong đó bao gồm loài ăn được và loài chứa độc tố gây nguy hiểm đến sức khỏe, tính mạng con người.
Tiến sĩ Trương Bình Nguyên chia sẻ, việc thu hái nấm thông về chế biến món ăn là hoạt động truyền thống, lâu đời đối với người Đà Lạt. Hoạt động này những năm gần đây thu hút sự quan tâm của cộng đồng, du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, số loài chứa độc tố có hình dáng, màu sắc giống nấm ăn được xuất hiện nhiều nên người dân, du khách cần trang bị kiến thức, phải cẩn trọng khi thu hái, chế biến món ăn để đảm bảo an toàn. Đặc biệt, không được ăn thử các loại nấm lạ, nấm chưa được các nhà khoa học ghi nhận về chất lượng, độc tố.
