Thị trường tivi toàn cầu đang chứng kiến một nghịch lý thú vị: các thương hiệu như Samsung và Sony càng bán được nhiều tivi, đối thủ TCL càng trở nên giàu có hơn. Nguyên nhân nằm ở quyền lực mềm từ việc sản xuất tấm nền hiển thị.
Sự chuyển dịch trong ngành công nghiệp tivi
Trong thập kỷ qua, ngành sản xuất thiết bị hiển thị toàn cầu đã trải qua một cuộc tái cấu trúc lớn. Các thương hiệu điện tử truyền thống như Sony hay Samsung đã dần rút lui khỏi mảng sản xuất tấm nền LCD để chuyển sang mô hình thuê ngoài. Quyết định này giúp họ tinh gọn bộ máy, giảm áp lực khấu hao tài sản cố định, tập trung vào xây dựng thương hiệu và tối ưu hệ thống thương mại.
Ngược lại, TCL vẫn kiên trì với mô hình tích hợp dọc khép kín, kiểm soát từ khâu chế tạo tấm nền thượng nguồn đến lắp ráp và phân phối sản phẩm hoàn chỉnh. Sự khác biệt này tạo ra một cấu trúc thị trường đầy nghịch lý: các đối thủ vừa cạnh tranh gay gắt với tivi TCL trên kệ hàng, vừa phải phụ thuộc vào nguồn cung linh kiện từ chính tập đoàn này để duy trì sản xuất, qua đó gián tiếp nuôi dưỡng đối thủ.
Quyền lực mềm từ tấm nền
Để hiểu rõ lợi thế của mô hình tích hợp dọc, cần xem xét cấu trúc chi phí của một chiếc tivi thông thường. Theo TCL, tấm nền hiển thị chiếm từ 60% đến 70% giá trị sản phẩm. Đối với các dòng tivi kích thước lớn hoặc sử dụng công nghệ đèn nền phức tạp, tỷ trọng này còn cao hơn. Việc tự chủ nguồn cung giúp TCL giải quyết bài toán biên lợi nhuận gộp mà các hãng thuần thương mại thường gặp phải. Khi đối thủ phải mua tấm nền qua trung gian, chịu chi phí vận chuyển, rủi ro tỷ giá và biên lợi nhuận của nhà sản xuất linh kiện, mô hình tự sản tự tiêu của TCL cho phép họ cắt giảm các chi phí phát sinh, từ đó đưa ra mức giá cạnh tranh hơn mà vẫn đảm bảo biên an toàn tài chính.
Hệ thống cung ứng này được vận hành bởi TCL CSOT (China Star Optoelectronics Technology). Sở hữu ba tổ hợp nhà máy lớn tại Thâm Quyến và Ấn Độ, CSOT hiện là một trong những nhà sản xuất tấm nền lớn nhất thế giới, cung cấp đa dạng sản phẩm từ màn hình điện thoại, máy tính bảng đến tấm nền tivi kích thước lên tới 115 inch. Theo Caixin, TCL CSOT nắm khoảng 23% thị phần LCD toàn cầu năm 2025 và lợi nhuận tăng hơn 54% trong cùng năm. Khi thị hiếu tiêu dùng chuyển dịch mạnh sang tivi màn hình lớn, quy mô sản xuất của CSOT trở thành yếu tố quan trọng điều tiết nguồn cung toàn ngành.
Bài toán đặt ra là làm sao vừa bán vũ khí cho đối thủ, vừa đảm bảo chiến thắng trên thương trường. TCL giải quyết bằng mô hình vận hành tinh vi: TCL Industry (kinh doanh tivi thành phẩm) và TCL CSOT (sản xuất tấm nền) hoạt động như hai thực thể pháp lý độc lập. Sự phân tách này đảm bảo tính minh bạch tài chính và tối đa hóa hiệu quả từng mảng. Theo cơ chế thị trường, TCL Industry vẫn phải mua bán, đặt hàng sòng phẳng với CSOT như khách hàng bên ngoài. Tuy nhiên, lợi thế cốt lõi nằm ở chính sách giá chuyển giao nội bộ: đơn vị Industry luôn được tiếp cận nguồn hàng với mức giá ưu đãi hơn so với giá chào bán cho đối thủ. Đây là lợi thế cạnh tranh mang tính cấu trúc mà các đối tác mua sỉ của CSOT khó có thể thương lượng được.
Bên cạnh chênh lệch chi phí, rào cản kỹ thuật cũng được thiết lập để bảo vệ mảng kinh doanh tivi thành phẩm. Ví dụ, dòng tấm nền SQD-Mini LED thế hệ mới nhất, trang bị trên các mẫu tivi cao cấp như C8L, được TCL giữ lại để sử dụng độc quyền nội bộ. Việc không thương mại hóa các công nghệ hiển thị cao cấp nhất cho đối thủ giúp TCL duy trì sự khác biệt về mặt kỹ thuật, tránh tình trạng sản phẩm bị đồng hóa về trải nghiệm.
Nhà máy không ánh đèn và rào cản chi phí
Với doanh thu toàn cầu năm 2025 đạt hơn 43 tỷ USD, TCL đang gia tăng áp lực tại các thị trường khu vực, trong đó Việt Nam là địa bàn trọng điểm. Doanh nghiệp đặt mục tiêu lọt vào nhóm hai thương hiệu tivi dẫn đầu thị phần trong vòng ba năm tới và cạnh tranh vị trí số một sau tám năm. Để đạt được điều này, vũ khí của TCL không chỉ nằm ở phòng thí nghiệm mà còn ở các nhà máy thông minh.
Trong bối cảnh chi phí nhân công tăng, việc duy trì biên lợi nhuận đòi hỏi các nhà sản xuất phải tối ưu hóa vận hành triệt để. Nhà máy thông minh Nanshan của TCL là một ví dụ điển hình: dây chuyền lắp ráp vận hành hoàn toàn bằng robot tự động, có thể hoạt động liên tục trong điều kiện tắt đèn, giúp cắt giảm đáng kể chi phí điện năng và giảm thiểu tỷ lệ lỗi do con người. Quy mô sản xuất cũng là lợi thế lớn, với năng lực sản xuất điều hòa đạt 38 triệu bộ mỗi năm trên toàn hệ thống. Bên cạnh đó, ngân sách R&D lũy kế vượt mức 8 tỷ USD trong sáu năm gần nhất. Những con số này cho thấy chi phí đầu tư ban đầu và năng lực sản xuất quy mô lớn đã trở thành rào cản gia nhập thị trường cực kỳ khắt khe, khiến các thương hiệu mới khó có chỗ đứng nếu không có tiềm lực tài chính vượt trội.
Cuộc chiến mới trong ngành tivi
Nhìn tổng thể, cục diện cạnh tranh của ngành công nghiệp tivi toàn cầu đang thay đổi sâu sắc. Thời kỳ các thương hiệu chiến thắng chỉ nhờ chiến dịch tiếp thị bóng bẩy hay thiết kế bắt mắt đang dần nhường chỗ cho cuộc chiến thực dụng về tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Khi biên lợi nhuận từ phần cứng tivi ngày càng bị thu hẹp do áp lực cạnh tranh giá, các doanh nghiệp sở hữu mô hình tích hợp dọc và làm chủ nguồn cung linh kiện then chốt như tấm nền hiển thị sẽ nắm giữ quyền chủ động lớn hơn. Cuộc đua công nghệ tivi trong giai đoạn tiếp theo có khả năng sẽ được định đoạt bởi năng lực quản trị chi phí và quyền kiểm soát kho linh kiện thượng nguồn của các nhà sản xuất.
