Nghề nuôi ong lấy mật tại các xã Phong Nha, Nam Trạch và Thượng Trạch (tỉnh Quảng Bình) đã có từ nhiều năm, nhưng trước đây người dân chủ yếu nuôi theo kinh nghiệm, quy mô nhỏ, bán mật thô nên giá trị kinh tế thấp. Nhận thấy tiềm năng, địa phương đã khuyến khích liên kết sản xuất qua hợp tác xã (HTX) và tổ hợp tác, giúp tiếp cận kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng đầu ra.
HTX Nuôi ong vùng đệm: Từ 180 đàn lên 3.000 lít mật/năm
Tháng 10/2021, HTX Nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được thành lập với 18 thành viên và 180 đàn ong. HTX tập trung ứng dụng khoa học kỹ thuật: thay ong chúa định kỳ, đưa giống ong năng suất cao, chuẩn hóa quy trình khai thác. Nhờ đó, sản lượng mật tăng từ 1.440 lít năm 2021 lên hơn 3.000 lít năm 2025 (tương đương 4,2 tấn), giá bán khoảng 400.000 đồng/lít. Hiện HTX duy trì 14 thành viên hoạt động thường xuyên, doanh thu trên 1 tỷ đồng mỗi năm.
Quy trình nuôi ong khắt khe, đảm bảo chất lượng
Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc HTX, ong rất nhạy cảm với môi trường: chỉ cần mùi thuốc bảo vệ thực vật, xăng dầu, sơn hay nước xả vải, đàn ong có thể bỏ tổ. Vì vậy, người nuôi phải vệ sinh cầu ong thường xuyên, thay ong chúa hằng năm, bổ sung thức ăn mùa đông và theo dõi dịch bệnh. Dụng cụ quay mật được sử dụng riêng cho từng hộ để tránh lây lan mầm bệnh. Mùa khai thác kéo dài từ tháng 2 đến tháng 7 âm lịch; mỗi đàn cho khoảng 1 lít mật/lần quay, chu kỳ hai lần/tháng vào mùa hoa nở rộ. Sau mùa khai thác, người nuôi dừng để ong phục hồi.
Mật ong Phong Nha: Hương vị đặc trưng từ rừng nguyên sinh
Điểm khác biệt của mật ong Phong Nha đến từ môi trường nuôi tại vùng đệm Vườn quốc gia, nơi rừng nguyên sinh chiếm khoảng 92% diện tích. Nguồn hoa và phấn hoa tự nhiên phong phú từ các loài hoa rừng như bìm bìm, dâu da, hoa rượu, hoa nổ, bạch đàn cùng nhiều cây ăn quả tạo nên hương vị đặc trưng: màu vàng nhạt, hương thơm, vị ngọt thanh. Sản phẩm của HTX đã được kiểm nghiệm, đạt chứng nhận OCOP 3 sao, có bao bì, nhãn mác và mã truy xuất nguồn gốc.
Nhãn hiệu chứng nhận 'Mật ong Phong Nha' được bảo hộ
Năm 2022, Sở Khoa học và Công nghệ triển khai xây dựng nhãn hiệu chứng nhận "Mật ong Phong Nha" trong khuôn khổ Chương trình phát triển tài sản trí tuệ quốc gia. Đến tháng 4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận. Ông Phan Hải Hà, Chủ tịch UBND xã Phong Nha, cho biết việc được cấp văn bằng bảo hộ tạo cơ sở để địa phương quản lý, phát triển thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Thời gian tới, xã sẽ phối hợp rà soát, cấp quyền sử dụng nhãn hiệu cho các HTX, doanh nghiệp và hộ sản xuất đủ điều kiện, đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm gắn với du lịch Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng.
Từ chỗ chủ yếu tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, mật ong Phong Nha đang từng bước khẳng định thương hiệu, mở ra hướng phát triển bền vững và gia tăng giá trị cho người nuôi ong vùng đệm.
