Hướng dẫn chi tiết mâm cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà
Theo kinh nghiệm của nghệ nhân ẩm thực Phạm Thị Ánh Tuyết đến từ Hà Nội, đêm giao thừa là thời khắc thiêng liêng, và việc cúng bái cần được thực hiện theo đúng trình tự. Gia chủ nên tiến hành cúng thần linh ngoài trời trước, sau đó mới chuyển sang cúng gia tiên trong nhà. Điều này thể hiện sự tôn kính đối với các vị thần bảo hộ trước khi mời tổ tiên về sum họp.
Mâm cúng giao thừa ngoài trời: Lễ vật cơ bản và linh hoạt
Phần lớn các gia đình Việt thường chuẩn bị hai mâm cúng riêng biệt: một mâm cỗ chay dành cho lễ cúng ngoài trời và một mâm cỗ mặn để cúng trong nhà. Tuy nhiên, cũng có không ít hộ gia đình lựa chọn cúng cỗ mặn ngay tại không gian ngoài trời. Nghệ nhân Ánh Tuyết nhấn mạnh rằng, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và phong tục địa phương, gia chủ có thể linh hoạt chuẩn bị mâm cúng giao thừa ngoài trời sao cho phù hợp.
Về lễ vật trên mâm cỗ cúng giao thừa, đặc biệt là dịp Tết Bính Ngọ 2026, bà Ánh Tuyết cho rằng không nhất thiết phải chuẩn bị "mâm cao cỗ đầy". Quan trọng nhất là thể hiện được lòng thành kính và sự chân thành của gia chủ. Dựa trên điều kiện cụ thể của từng gia đình và đặc trưng sản vật vùng miền, mâm cúng có thể được bày biện khác nhau, nhưng vẫn cần đảm bảo sự hiện diện của những món ăn truyền thống và các lễ vật phổ biến.
Đối với mâm cúng giao thừa ngoài trời, nghệ nhân Ánh Tuyết gợi ý nên bao gồm các lễ vật cơ bản như: bánh, mứt, xôi gấc, hoa quả tươi, nhang đèn, trầu cau, và rượu. Ngoài ra, một số gia đình có thể bổ sung thêm những món như gà luộc ngậm hoa hồng, thủ lợn, bánh chưng, hoặc bánh tét để tăng thêm phần trang trọng và ý nghĩa.
Mâm cúng giao thừa trong nhà: Sự đa dạng theo vùng miền
Sau khi hoàn tất nghi lễ cúng giao thừa ngoài trời, gia chủ sẽ chuyển vào bên trong để bày biện mâm cỗ mặn, đặt lên bàn thờ và thắp hương. Mâm cỗ cúng trong nhà thường được chuẩn bị đầy đủ và cầu kỳ hơn, với sự khác biệt rõ rệt tùy theo từng gia đình và vùng miền cụ thể.
Thông thường, cỗ mặn đêm giao thừa sẽ bao gồm những món không thể thiếu như: bánh chưng, gà luộc, giò, thịt đông, xôi gấc. Tuy nhiên, nghệ nhân Ánh Tuyết lưu ý rằng, mâm cúng giao thừa trong nhà không cần quá cầu kỳ hay tốn kém. Điều quan trọng nhất là thể hiện được sự thành tâm và lòng thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên.
Nghệ nhân ẩm thực Ánh Tuyết cũng chia sẻ chi tiết về sự khác biệt trong mâm cỗ cúng giao thừa giữa các vùng miền:
- Ở miền Bắc: Mâm cỗ truyền thống thường có quy mô "4 bát, 4 đĩa" hoặc "8 bát, 8 đĩa" đối với những gia đình khá giả. Ngoài các món chính, mâm cỗ còn có thể bổ sung thêm canh bóng, canh măng, miến xào, nem, và nộm.
- Ở miền Trung: Mâm cúng thường xuất hiện các món đặc trưng như bánh tét, dưa món, chả lụa Huế, gà bóp rau răm, chả Huế, thịt heo luộc, miến Huế, cá chiên, hoặc chả ram.
- Ở miền Nam: Mâm cúng có phần đơn giản hơn, thường chỉ bao gồm hương thắp, hoa, đèn, bánh, mứt, trái cây, và trà. Nếu gia chủ chuẩn bị thêm mâm cúng mặn, các món phổ biến sẽ là thịt heo luộc, gà luộc, xôi, bánh tét, thịt kho trứng, và canh khổ qua.
Khi tiến hành cúng giao thừa trong nhà, tất cả các thành viên trong gia đình cần đứng trang nghiêm trước bàn thờ, cùng nhau khấn vái tổ tiên để cầu xin một năm mới bình an, sung túc và đầy ắp may mắn. Nghi lễ này không chỉ là một phần không thể thiếu của Tết cổ truyền, mà còn là dịp để gắn kết tình cảm gia đình và duy trì nét đẹp văn hóa dân tộc.
