Hợp tác xã (HTX) Tài Hoan tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn đã đưa sản phẩm miến dong truyền thống vươn tầm quốc tế, xuất khẩu thành công sang thị trường châu Âu (EU), Mỹ, Australia và Hàn Quốc.
Khởi nguồn từ những khóm dong riềng hoang dã
Cụ Chu Thị Niềm, hơn 80 tuổi, nhớ lại: "Năm 1965 trở về trước, người dân Côn Minh khó khăn lắm, nhiều hộ đói giáp hạt kéo dài từ tháng Chạp đến giữa tháng 4 âm lịch. Cây dong riềng hồi đó vốn chỉ mọc hoang trên núi đá vôi, thấy củ ăn được người ta mới đem về trồng ở bờ rào, góc vườn nhà vài khóm để lấy củ luộc ăn, chẳng có giá trị kinh tế gì". Cụ Niềm tự hào: "Ấy vậy mà cái Hoan giỏi quá, có tầm nhìn xa, dám đưa máy móc to đùng về bản để làm miến, lại còn xuất khẩu sang tận nước ngoài. Nhờ có HTX Tài Hoan bao tiêu, cả xã Côn Minh bây giờ nhà nhà trồng dong, làm miến".
Cuộc cách mạng từ gốc đến ngọn
Chị Hoan kể, hồi còn đi học thấy cha mẹ làm miến cực lắm: giã củ dong bằng tay, lọc bột bằng vải thô, đổ bánh, thái sợi thủ công. Miến làm ra chủ yếu để ăn Tết, dư chút ít mang ra chợ đổi mắm muối. Không cam lòng, chị mạnh dạn thực hiện cuộc cách mạng từ gốc đến ngọn. Đầu tiên xây dựng vùng nguyên liệu sạch, chị vận động bà con không dùng phân bón hóa học, chỉ trồng dong thuần hữu cơ. Sau chế biến, chị tận dụng bã ủ thành phân hữu cơ cho các hộ bón miễn phí để có nguồn dong sạch, đạt hàm lượng tinh bột cao.
Chị không ngại khó đến các địa phương có nghề làm miến nổi tiếng học hỏi, rồi gom hết vốn liếng, vay ngân hàng đầu tư hệ thống máy móc nghiền, tráng, đóng gói hiện đại. "Thời gian đầu, mọi kỹ thuật đều mới, chưa thuần thục nên nhiều mẻ bột, mẻ miến không như mong muốn. Áp lực bủa vây: kỹ thuật, vốn, lương công nhân nhưng tôi quyết không bỏ cuộc. Lần mò từng công đoạn, hiện đại nhưng vẫn giữ trọn bí quyết truyền thống. Không sử dụng chất tẩy trắng hay chất bảo quản, sợi miến có màu xám tự nhiên, khi nấu chín có độ dai, giòn và hương thơm đặc trưng của vùng cao", chị Hoan chia sẻ.
Chinh phục tiêu chuẩn quốc tế
Chị Hoan tự mày mò tìm hiểu các tiêu chuẩn quốc tế - những khái niệm xa lạ ở vùng cao; tìm cách khắc phục nhược điểm từ chất lượng sợi miến đến kỹ thuật đóng gói, an toàn vệ sinh thực phẩm. Đối mặt với thủ tục hải quan và tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt của EU như "ma trận". Hàng xấp hồ sơ với thuật ngữ chuẩn hóa quốc tế, chứng nhận vùng trồng, kiểm dịch thực vật khiến chị nhiều khi muốn bỏ cuộc. May mắn, chính quyền địa phương và lãnh đạo một công ty ở Hà Nội đã cử nhân viên hỗ trợ làm thủ tục dịch thuật và kinh phí truyền thông.
"Có công mài sắt, có ngày nên kim", sản phẩm miến dong Tài Hoan vượt qua hàng trăm tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt, được thị trường châu Âu chấp nhận. Chiếc container đầu tiên chở miến dong Tài Hoan chính thức thông quan tại cửa khẩu châu Âu, cả thung lũng Côn Minh bừng sáng trong niềm vui chưa từng có. "Khoảnh khắc nhận được email thông báo thông quan thành công từ châu Âu, tôi đã khóc vì vui mừng. Nửa cuộc đời làm nghề miến dong tôi chưa bao giờ dám nghĩ lại thành công như vậy", chị Hoan kể.
Sợi dây liên kết giữa chính quyền và người dân
Ông Phạm Ngọc Thịnh, nguyên Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Na Rì, cho biết: "Rào cản lớn nhất lúc bấy giờ là vốn, kỹ thuật và các thủ tục. Sự đồng hành của chính quyền được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách sát sườn: tạo điều kiện tiếp cận ưu đãi, quy hoạch vùng nguyên liệu, khoa học kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, 'dắt tay' doanh nghiệp đi xúc tiến thương mại. Khi khát vọng của người dân gặp bệ đỡ của chính quyền, tạo ra năng lượng cộng hưởng mạnh mẽ".
Ông Nguyễn Ngọc Cương, Bí thư Đảng ủy xã Côn Minh, chia sẻ: cái tên "Miến Côn Minh" đã trở thành hiện tượng của ngành nông nghiệp tỉnh, sản phẩm nông nghiệp mũi nhọn của địa phương. Toàn xã Côn Minh hiện có hơn 60 cơ sở sản xuất bột, miến dong và được công nhận làng nghề miến dong Côn Minh.
Lan tỏa giá trị và thay đổi cuộc sống
HTX Tài Hoan không chỉ bao tiêu củ dong cho người dân trong xã và các xã lân cận, mà còn tạo việc làm thường xuyên cho 35 thành viên HTX và 55-60 lao động thời vụ, chủ yếu là chị em phụ nữ dân tộc thiểu số. Chị Lê Thị Lưu chia sẻ: "Tôi thuộc diện khó khăn vì phải nuôi 3 con và 1 chị gái chồng bị thiểu năng trí tuệ. Nhiều năm ở căn nhà mưa dột, nhờ thu nhập ổn định từ trồng dong riềng và làm việc cho HTX Tài Hoan, gia đình tôi đã làm được nhà mới, đời sống khá hơn nhiều".
Hiện nay, những container mang thương hiệu miến dong Tài Hoan đều đặn vượt đại dương, mở rộng thị trường sang Mỹ, Australia, Hàn Quốc. Sự kiên trì và tầm nhìn của chị Hoan đã chứng minh: khi khát vọng đủ lớn và được chắp cánh bằng tri thức, sản vật nơi núi rừng hoàn toàn có thể kiêu hãnh bước lên bàn ăn của thế giới.
