Khi cây rừng bắt đầu ra đọt non, những chú kiến vàng cũng bắt đầu xây tổ, đó là dấu hiệu báo hiệu mùa săn kiến vàng của người Gia Rai tại Gia Lai đã đến. Những người thợ săn thường lên đường từ sáng sớm, mang theo gùi, dao rựa, bao tải và găng tay. Họ men theo những lối mòn trong rừng, quan sát kỹ từng tán lá, nhanh tay bẻ cành và cho tổ kiến vào bao tải trước khi đàn kiến kịp phản ứng.
Hành trình săn kiến vàng đầy thử thách
Mỗi chuyến đi rừng chỉ thu được vài lạng kiến vàng, nhưng đối với họ, đó là thành quả vô cùng quý giá. Anh Rơ Châm H’Bưh, sống tại xã Ia Hrung, chia sẻ: "Đi săn kiến vàng vất vả lắm, nắng gắt, đường rừng gập ghềnh, kiến cắn rát cả tay. Nhưng khi mang về chế biến muối, cả nhà quây quần bên bếp, ăn cùng thịt nướng, cá suối, thấy ngon miệng và ấm cúng. Khách dưới phố lên cũng thích thú, thường mua về làm quà."
Từ nhỏ, anh đã theo cha vào rừng, học cách nhận biết tổ kiến và kỹ thuật bẻ cành nhanh để tránh bị kiến tấn công. Ngày nay, anh truyền lại những kinh nghiệm đó cho con trai mình, để thế hệ sau vẫn giữ được kiến thức của cha ông. "Có hôm đi cả buổi chỉ được nửa ký kiến, nhưng khi rang lên, mùi thơm lan khắp nhà, cả làng đến xin nếm thử. Người Gia Rai chúng tôi coi muối kiến vàng như món quà của rừng, vừa để ăn, vừa để nhớ về cội nguồn", anh nói thêm.
Muối kiến vàng – tinh hoa ẩm thực Tây Nguyên
Sau khi bắt về, kiến vàng được rửa sạch, phơi một nắng rồi rang cùng muối hạt, ớt và đôi khi thêm sả. Thành phẩm là muối kiến vàng có vị chua thanh, cay nồng, béo ngậy, mặn dịu, tạo nên một sự hòa quyện khó quên. Người Gia Rai thường dùng muối kiến vàng để chấm thịt bò một nắng, cá suối nướng, rau rừng luộc. Ngoài ra, trứng kiến vàng còn được nấu canh chua với cá sông, mang lại món ăn dân dã nhưng giàu dinh dưỡng.
Những món ăn này không chỉ làm phong phú thêm ẩm thực Tây Nguyên mà còn là niềm tự hào của người dân Gia Lai. Chị H’Linh ở xã Hra chia sẻ: "Nhờ bán muối kiến vàng, gia đình tôi có thêm tiền mua sách vở cho con. Nhưng giá trị của nó không chỉ nằm ở thu nhập. Mỗi mùa săn kiến, cả nhà lại cùng nhau vào rừng, từ tìm tổ kiến, chế biến muối đến lúc quây quần bên mâm cơm. Đó là những khoảnh khắc gắn kết, giúp con trẻ hiểu hơn về cách cha ông đã sống hòa hợp với núi rừng."
Triển vọng phát triển từ mùa săn kiến vàng
Mùa săn kiến vàng ở Gia Lai không chỉ đơn thuần là hoạt động khai thác tự nhiên, mà còn mang nhiều giá trị văn hóa và kinh tế. Những năm gần đây, muối kiến vàng trở thành đặc sản được nhiều thực khách tìm mua, giúp bà con có thêm nguồn thu nhập trong lúc nông nhàn. Nhiều hộ gia đình đã tận dụng nguồn lợi này để trang trải chi phí sinh hoạt, mua sắm vật dụng, đầu tư cho con cái học hành.
Bên cạnh lợi ích kinh tế, mùa săn kiến vàng còn giúp người dân duy trì những tri thức dân gian quý giá, từ cách nhận biết tổ kiến, chế biến muối kiến cho đến phương pháp bảo quản. Đây là vốn văn hóa phi vật thể được truyền từ đời này sang đời khác, gắn liền với ký ức tuổi thơ và những ngày đi rừng cùng cha mẹ.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, bà Huỳnh Thị Anh Thảo, cho biết: "Trong bối cảnh Gia Lai đang phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm săn kiến vàng cùng người dân bản địa có thể trở thành sản phẩm du lịch độc đáo. Du khách không chỉ được thưởng thức hương vị đặc biệt mà còn có cơ hội tham gia hành trình đi rừng, tìm tổ kiến, chế biến muối ngay tại chỗ. Đây là cơ hội quảng bá văn hóa Tây Nguyên và tạo thêm nguồn thu cho người dân."
Nếu được xây dựng thành sản phẩm OCOP (mỗi xã một sản phẩm), muối kiến vàng có thể trở thành thương hiệu đặc trưng của Gia Lai. Tuy nhiên, để phát huy tối đa giá trị, cần có sự phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng và ngành du lịch. Việc tổ chức các tour trải nghiệm, xây dựng thương hiệu muối kiến vàng, kết hợp quảng bá trên các kênh truyền thông sẽ giúp sản phẩm này vươn xa. Đồng thời, cần chú trọng bảo vệ rừng, khai thác hợp lý để nguồn kiến không bị cạn kiệt.
