Từ 1-2h sáng, nhiều hộ dân ở làng nghề Phú Thượng (Hà Nội) đã đỏ lửa đồ xôi, ủ men để kịp giao hàng tấn rượu nếp cho khách dịp Tết Đoan Ngọ năm nay.
Trong quan niệm cổ truyền, dịp Tết Đoan Ngọ (5/5 âm lịch) là lúc tiết trời oi ả. Đây là thời điểm chuyển mùa, sâu bọ, côn trùng phát triển gây bệnh cho người, vật nuôi và cây cối. Người xưa quan niệm dùng thức ăn có đủ vị cay, nóng, ngọt, chua, đắng để diệt sâu bọ. Ăn rượu nếp hay cơm rượu khi bụng đói vào sáng sớm sẽ làm sâu trong bụng say rồi chết.
Những ngày cận Tết Đoan Ngọ, khoảng sân nhỏ trước nhà bà Tạ Thị Hậu ở làng Phú Thượng (phường Tây Hồ, Hà Nội) chật kín những mẹt xôi nếp vàng óng được tãi đều để nguội trước khi trộn men. Gắn bó với nghề làm xôi và rượu nếp hơn 16 năm, bà Hậu cho biết đây là thời điểm bận rộn nhất trong năm. Những mẻ rượu nếp được chuẩn bị liên tục từ nhiều ngày nay để kịp giao cho khách.
Mùi thơm đặc trưng của những mẻ gạo nếp vừa đồ chín quyện trong không gian, tạo nên dấu ấn riêng của làng nghề Phú Thượng mỗi dịp Đoan Ngọ. Rượu nếp cái, rượu nếp cẩm vừa là thức ăn vừa là đồ uống, dùng nguyên cả nước lẫn cái, hương vị thơm ngon được nhiều người ưa chuộng, kể cả người cao tuổi và trẻ em. Món ăn này không chỉ bồi bổ cơ thể mà còn giúp ăn ngon miệng, kích thích tiêu hóa.
Theo người phụ nữ có hơn một thập kỷ gắn bó với nghề, để tạo ra mẻ rượu nếp thơm ngon đòi hỏi nhiều công đoạn tỉ mỉ. Một mẻ rượu nếp thường bắt đầu từ khoảng 10h sáng, người thợ liên tục thực hiện các công đoạn tới 17-18h chiều mới hoàn tất việc trộn men và đưa vào ủ. Sau hai ngày hai đêm, những mẻ rượu nếp đạt độ chín vừa phải sẽ được đóng hộp, chuyển tới khách hàng.
Gạo nếp sau khi ngâm sẽ vớt ra để ráo, đem đồ lần thứ nhất rồi tiếp tục để ráo nước trước khi đồ lần hai khoảng 45 phút. Sau khi xôi chín, người làm nghề phải nhanh chóng đổ ra, tãi đều để hạt nếp tơi và nguội tự nhiên. Khi nhiệt độ đạt yêu cầu mới tiến hành rắc men theo đúng tỷ lệ. Xôi sau đó được ủ liên tục trong hai đêm để lên men, hình thành vị ngọt và hương thơm đặc trưng của rượu nếp Phú Thượng.
“Nếu nóng vội dùng quạt làm nguội xôi hoặc rắc men không đúng cữ thì chất lượng sẽ bị ảnh hưởng. Men nhiều quá sẽ khiến rượu bị đắng. Đặc biệt những ngày có gió Tây Nam, thời tiết nóng và khô thì rượu nếp càng khó làm hơn vì men dễ bị tác động và dễ hỏng mẻ rượu”, bà Hậu cho biết.
Những năm trước gia đình bà Hậu thường sản xuất khoảng 3 tạ rượu nếp phục vụ dịp Tết Đoan Ngọ. Tuy nhiên, năm nay sản lượng giảm xuống còn hơn 2 tạ do nhu cầu đặt hàng sớm và điều kiện sản xuất ngày càng khó khăn. Từ 5h sáng ngày Tết Đoan Ngọ, những mẻ rượu nếp vừa ủ thành công sẽ được bà Hậu và người thân chuyển đi tiêu thụ tại nhiều chợ dân sinh, khu dân cư tại Hà Nội.
“Năm nay giá bán sẽ tăng nhẹ khoảng 5.000 đồng mỗi kg so với năm ngoái do nguyên liệu đầu vào tăng. Hiện rượu nếp cẩm có giá khoảng 70.000 đồng/kg, còn rượu nếp trắng khoảng 60.000 đồng/kg”, bà Hậu chia sẻ.
Cách đó không xa, gia đình bà Lê Thị Uyển cũng đang tất bật trong những ngày cao điểm nhất của mùa rượu nếp Đoan Ngọ. Bà Uyển cho biết, chỉ trong khoảng 3 ngày cao điểm phục vụ Tết Đoan Ngọ năm nay, gia đình sử dụng gần 7 tạ gạo nếp, cho ra hơn 1 tấn rượu nếp thành phẩm. Sản lượng tăng gần gấp đôi so với những năm trước do nhận được nhiều đơn hàng từ các mối buôn tại Hà Nội và các tỉnh lân cận.
“Nhà tôi chủ yếu bán buôn nên cứ đến dịp này là làm không hết việc. Riêng mẻ cuối cùng hôm nay, cả nhà phải dậy từ 1h30 sáng để đồ xôi, kịp giao hàng theo đơn khách đã đặt trước”, bà Uyển chia sẻ. Không gian bên trong nhà bà Uyển chật kín những chậu rượu nếp đang trong quá trình ủ men. Hương thơm ngọt dịu của nếp lên men lan tỏa khắp căn phòng báo hiệu một mùa Đoan Ngọ tất bật.
