Làng Ước Lễ: Nét đẹp cổ kính giữa lòng Hà Nội
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 30 km, làng Ước Lễ nổi tiếng với nghề giò chả có lịch sử từ 400 đến 500 năm trước. Theo truyền thuyết của dân làng, nghề này do một cung tần thời nhà Mạc, sau khi về quê, đã mang món ăn cung đình là giò chả về truyền lại cho người dân. Nhờ hương vị thơm ngon, giò chả Ước Lễ trở thành đặc sản, và dịp Tết là thời điểm bận rộn nhất, khiến người dân không có thời gian đón Tết trọn vẹn. Vì vậy, cho đến ngày nay, cứ vào rằm tháng giêng, người dân Ước Lễ và du khách từ khắp nơi lại tề tựu về làng để sum vầy gia đình, cùng nhau "ăn Tết bù" sau những ngày làm việc vất vả.
Cổng làng Ước Lễ: Kiến trúc độc đáo hai tầng
Khác với phần lớn cổng làng ở đồng bằng Bắc bộ, cổng làng Ước Lễ có hai tầng, cao 6 mét, rộng 12 mét. Trên cổng là vọng lâu hai tầng tám mái với tấm biển "Mỹ tục khả phong" (Phong tục hay nên theo) do vua Tự Đức ban năm 1851. Gạch đỏ sẫm để mộc không tô trát, cùng với rêu phong phủ đầy, khiến cổng mang dấu ấn thời gian rõ nét. Dẫn vào cổng là cây cầu cong, rộng, xây bằng gạch kiên cố, tạo cảm giác như "cánh cửa dẫn vào làng" là một cổng thành phòng vệ. Trên mặt trước cổng có ba chữ: "Ước Lễ Môn" (cổng Ước Lễ), và mặt trong có chữ "Thiểu Cao Đại", lấy tích từ Hán Thư, với mong muốn thế hệ tiếp nối ngày càng vinh hiển, phát đạt.
Nhiều nguồn cho rằng cổng làng được xây dựng từ thời nhà Mạc (thế kỷ 16). Tuy nhiên, công trình hiện tại có hệ mái đặc trưng của thời Nguyễn: trùng thiềm (mái chồng mái), cong nhiều, góc đao vút cao… Vì thế, có thể cổng được dựng lại từ thời Nguyễn thế kỷ 19 trên nền móng cổng làng từ thời Mạc.
Chợ làng và đình làng: Không gian văn hóa truyền thống
Ngay sau cổng làng, dưới bóng đa cổ thụ là dãy quán lợp ngói. Đây chính là chợ của làng, chỉ họp vài tiếng vào buổi sáng, nhìn vẫn y như những chợ quê trong văn học đầu thế kỷ 20. Đối diện chợ là di tích lịch sử quốc gia đình Ước Lễ, thờ Thành Hoàng là tể tướng Lữ Gia – anh hùng trong cuộc chiến chống quân Hán. Nơi đây còn lưu giữ sắc phong, thần phả, hoành phi từ ngày xưa.
Giếng cổ và những nét đặc trưng khác
Rải rác trong làng là những giếng cổ. Giếng Đồng Bượng cạnh chùa Sổ được người làng ví như một chiếc cối lớn, hai con đường hai bên như hai chiếc chày đang giã xuống. Điều này cho thấy nghề giò chả đã thấm sâu vào tâm trí của cộng đồng nơi đây.
Làng Ước Lễ còn lưu giữ nhiều ngôi nhà cổ với cánh cửa nhuốm màu thời gian, những con hẻm nhỏ, và chùa Sổ với cổng chùa Sùng Phước. Tất cả tạo nên một bức tranh làng quê Bắc bộ đặc trưng, hấp dẫn du khách yêu thích văn hóa truyền thống.
