Ninh Bình từ lâu nổi tiếng với vùng đất cố đô Hoa Lư, nơi còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa lịch sử. Trong đó, nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt lụa từng là một nghề thủ công truyền thống, góp phần làm nên diện mạo kinh tế - xã hội của vùng đất này. Tuy nhiên, theo thời gian, nghề này dần mai một. Những năm gần đây, với sự nỗ lực của chính quyền và người dân, chuỗi tơ tằm đang dần được khôi phục, hướng tới xây dựng thương hiệu lụa Hòa Lư.
Khôi phục nghề truyền thống
Ông Nguyễn Văn Hùng, một nghệ nhân dệt lụa tại xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư, cho biết gia đình ông đã gắn bó với nghề dệt lụa suốt 4 đời. Tuy nhiên, khoảng 20 năm trước, do sự cạnh tranh của các loại vải công nghiệp, nghề dệt lụa truyền thống gần như biến mất. “Tôi nhớ những năm 2000, cả làng chỉ còn vài hộ duy trì nghề dệt, nhưng chủ yếu là để phục vụ nhu cầu của gia đình chứ không bán ra thị trường”, ông Hùng kể.
Đến năm 2018, dự án khôi phục nghề trồng dâu nuôi tằm được UBND tỉnh Ninh Bình phê duyệt, với mục tiêu tái tạo chuỗi giá trị tơ tằm từ khâu trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa đến sản phẩm cuối cùng. Dự án do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp địa phương.
Chuỗi sản xuất khép kín
Để tạo ra sản phẩm lụa chất lượng cao, việc trồng dâu nuôi tằm phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt. Giống dâu được tuyển chọn từ các giống dâu địa phương có khả năng chịu hạn tốt, lá dày, phù hợp với khí hậu Ninh Bình. Tằm được nuôi bằng lá dâu tươi, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đảm bảo tơ sạch và bền. Sau khi tằm nhả tơ, kén được thu hoạch và ươm tơ bằng phương pháp thủ công truyền thống, giữ được độ bóng và độ dai của sợi tơ.
Bà Phạm Thị Lan, chủ một cơ sở dệt lụa tại thành phố Ninh Bình, cho biết: “Chúng tôi đã đầu tư máy dệt hiện đại nhưng vẫn giữ được kỹ thuật dệt truyền thống. Mỗi mét lụa Hòa Lư được dệt với mật độ sợi cao, tạo nên độ mềm mại, thoáng mát và độ bền vượt trội”. Cơ sở của bà Lan hiện sản xuất khoảng 500 mét lụa mỗi tháng, cung cấp cho các cửa hàng thời trang trong và ngoài tỉnh.
Xây dựng thương hiệu lụa Hòa Lư
Việc xây dựng thương hiệu lụa Hòa Lư không chỉ dừng lại ở sản phẩm mà còn gắn với du lịch và văn hóa. Tỉnh Ninh Bình đã tổ chức nhiều hội chợ, triển lãm giới thiệu sản phẩm lụa địa phương. Đồng thời, các làng nghề dệt lụa cũng mở cửa đón khách du lịch, cho du khách trải nghiệm quy trình sản xuất từ kén tằm đến tấm lụa.
Ông Trần Văn Nam, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Bình, nhấn mạnh: “Lụa Hòa Lư không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là biểu tượng văn hóa của vùng đất cố đô. Chúng tôi đang nỗ lực đăng ký chỉ dẫn địa lý và xây dựng thương hiệu lụa Hòa Lư thành sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) cấp tỉnh”.
Kết quả bước đầu
Sau hơn 5 năm triển khai, đến nay, tỉnh Ninh Bình đã phục hồi được hơn 50 ha trồng dâu, với khoảng 30 hộ gia đình tham gia nuôi tằm. Sản lượng tơ đạt khoảng 2 tấn/năm, tạo ra hơn 10.000 mét lụa các loại. Các sản phẩm lụa Hòa Lư đã có mặt tại các cửa hàng thời trang cao cấp ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận.
Chị Nguyễn Thị Hoa, một du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với chất lượng lụa Hòa Lư. Nó mềm mại, màu sắc tự nhiên và có độ bền cao. Tôi đã mua vài mét để may áo dài”.
Định hướng tương lai
Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng dâu, nâng cao năng suất và chất lượng tơ. Đồng thời, tỉnh cũng sẽ đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ, giúp họ có thêm thu nhập từ nghề dệt lụa. Bên cạnh đó, việc quảng bá thương hiệu lụa Hòa Lư sẽ được đẩy mạnh thông qua các kênh thương mại điện tử và du lịch.
Với những nỗ lực đó, hy vọng rằng lụa Hòa Lư sẽ sớm trở thành một thương hiệu nổi tiếng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
