Hương vị Tết xưa: Ký ức về lò rang bánh phồng, nếp nổ ở miền quê Quảng Ngãi
Trong những ngày tháng Chạp se lạnh, tại xã Phổ Cường (nay là Khánh Cường, Quảng Ngãi), người dân quê tôi lại tất bật chuẩn bị cho mùa Tết cổ truyền với công việc tự tay làm bánh phồng và rang nếp nổ. Khoảng mùng 10 tháng Chạp, mẹ tôi cùng cô Hai bắt đầu lụi cụi đắp lò rang trong khu vườn nhà, nơi nằm cạnh con đường liên xã đông đúc người qua lại.
Lò đất và những ngày rộn ràng
Lò được đắp từ đất sét, bên trên đặt một chiếc chảo gang lớn. Cửa lò rộng để chụm củi gộc, đối diện là ô hẹp giúp thông hơi. Cha tôi dựng chiếc lều lợp bằng những tấm rơm vàng mơ vừa mới gặt từ đồng làng. Hai cây xoài to lớn tỏa bóng mát, che chở cho những hạt mưa bay bay trong tiết chớm xuân.
Sau vài ngày, khi đất đắp lò đã khô, mẹ và cô nổi lửa, mang đến niềm vui cho tôi và lũ trẻ trong làng. Sớm mai, mẹ nhóm bếp, ngọn lửa hồng bập bùng xua tan cái giá lạnh. Anh em tôi rời chiếc giường tre, ra ngoài rửa mặt rồi quây quần bên lò sưởi ấm, rì rầm chuyện trò.
Nghệ thuật làm bánh phồng truyền thống
Bánh phồng được làm từ bột nếp dẻo trộn với hạt mè nhỏ li ti. Bột sau khi được nắn thành tấm mỏng sẽ được rắc mè hai bên và cắt nhỏ bằng kéo, cỡ chừng ngón tay út. Sỏi được rửa sạch, đổ vào chảo đun nóng, hơi ấm tỏa ra tựa như sương khói vờn bay trong gió xuân.
Mẹ chậm rãi cho những thỏi bột nhỏ xinh vào nướng trong sỏi nóng, người dân quê gọi là "chấy" bánh. Bột và mè được nướng chín, bung nở tạo nên chiếc bánh phồng xốp giòn, thơm ngon đặc trưng.
Rang nếp và hương vị đậm đà
Nếp ngự - được xem là "vua của các loại nếp" thời bấy giờ - được bà con dân tộc H'rê trồng trên nương rẫy, hạt mẩy và đẹp mắt. Nếp sau khi xay xát bóc vỏ trắng tinh, vo sạch và để ráo nước sẽ được cho vào chảo rang để làm bánh in. Nắm lạt tre đảo nhẹ trong chảo, nếp từ từ chín với màu vàng nhạt, tỏa hương thơm dịu nhẹ.
Phần rang nếp vỏ lại sôi động hơn với tiếng "xèn xẹt..." của lạt tre đảo đều trong chảo nóng. Nếp vàng nổ giòn, bung ra những hạt trắng như bông, hương thơm hòa quyện với mùi củi lửa bập bùng, làm rộn ràng không khí xuân.
Những kỷ niệm ấm áp bên lò rang
Hương thơm từ lò rang "rủ rê" lũ trẻ chúng tôi sau giờ tan học. Cả bọn ngồi quây quần bên lò sưởi ấm, cười nói hòa cùng tiếng nếp nổ giòn. Bà con mang nếp đến rang thường hốt cho chúng tôi những bụm nổ thơm lừng, với nụ cười tươi và tấm lòng ấm áp.
Trong những khoảnh khắc đó, tôi lại kể cho bạn bè nghe câu chuyện về xe ngựa kéo ở thành phố Nha Trang - nơi tôi từng được mẹ dẫn vào thăm. Hình ảnh xe ngựa chở rau củ, hoa tươi từ ngoại thành vào phố thị, với tiếng móng ngựa gõ lộc cộc trên mặt đường, đã in đậm trong ký ức tuổi thơ.
Tết nay và nỗi nhớ xưa
Xuân này, mẹ và cô đã già, không còn đắp lò rang nổ như thuở trước, nhưng vẫn minh mẫn và hay nhắc lại những chuyện ngày xa. Những người bạn thuở thiếu thời, giờ đã tha hương mưu sinh, vẫn hẹn nhau về quê đón Tết đoàn viên sau bao ngày xa cách.
Gió xuân vi vu gọi mầm non khẽ cựa mình, Tết lại về với những cánh én chao nghiêng trong nắng mới. Ngàn hoa khoe sắc thắm dưới nắng xuân hanh vàng, xóm làng rộn ràng ngập tràn yêu thương, gợi nhớ về một thời hương vị Tết xưa không thể phai mờ.
